Finse dirigent Salonen leidt het Radio Filharmonisch met zorg door 'Kraft'

AMSTERDAM - Wie zijn die mannen in die witte pakken? Het podium van het Amsterdamse Concertgebouw bood zaterdagmiddag eventjes een bijna folkloristische aanblik toen de leden van het Finse Toimii Ensemble zich in een soort Alkmaars kaasdragerstenue bij het keurig in het zwart gestoken Radio Filharmonisch Orkest voegden.

De vijf solisten van dit ensemble - met de inmiddels beroemde cellist Anssi Karttunen in hun gelederen - waren samen met componist Magnus Lindberg naar Amsterdam afgereisd om de Nederlandse première te verzorgen van 'Kraft'. Met deze grootschalig opgezette compositie uit 1985 verwierf Lindberg destijds prijzen en een ruimere internationale bekendheid. Eerder dit seizoen deed Lindberg in hetzelfde Concertgebouw al van zich spreken met kleinere werken van zijn hand. Dit in de meerjarige serie 'Tijdgenoten' van het gecombineerde Asko-Schönberg-ensemble, waar hij ook de komende jaren een vast terugkerende gast zal zijn.

'Kraft', de titel zegt het eigenlijk al, vraagt echter een grotere logistieke inspanning dan de initiatiefnemers van deze serie zich kunnen veroorloven. Daarom was het ook goed dat de Matinee op de Vrije Zaterdag en het Holland Festival ervoor zorgden dat deze partituur afgelopen zaterdagmiddag in een soort 'extra concert' voor een goed bezochte zaal tot klinken kon komen.

Ondanks de zorg die de voortreffelijke, eveneens Finse dirigent Esa-Pekka Salonen aan de realisatie van deze partituur besteedde, bezweek 'Kraft' welhaast aan het uiterlijk vertoon dat met de uitvoering gepaard ging. De smetteloos geklede leden van het Toimii-ensemble draafden tijdens de uitvoering van dit orgiastische werk gehaast door de zaal met een uitdrukking op het gezicht alsof ze de laatste veerpont naar Helsinki moesten halen. Meer bedaard betrokken ook de leden van het orkest groepsgewijs posities in de gangpaden. Soms leverde dat interessante muzikale resultaten op, zoals in de quasi-canonische fluitsoli die van weerskanten aan kwamen zweven. Ook andere klankmomenten waren ondanks het akoestisch geweld zeker niet gespeend van fijnzinnigheid en vakmanschap. De vergelijking met een orkestcompositie als 'Magma' van Per Nrgard - ooit een opdracht van het Concertgebouworkest - valt echter in het voordeel van de laatste uit: ook bij Nrgard zijn schuivende klankmassa's het onderwerp van de compositie, maar ze zijn veel overweldigender en komen meer uit de muziek zelf voort.

Voor de pauze bewezen de componerende dirigent Salonen en de dirigerende componist Lindberg elkaar wederzijds muzikaal respect. Dat leidde tot twee verrassende wereldpremières, die in inventiviteit, lichtheid en attractiviteit weinig voor elkaar onder deden. In 'Campana in aria' van Lindberg soleerde hoornist Hans Dullaert voor een prachtig uitgebalanceerd orkest. Zijn mooie volle toon werd geschraagd door twee 'schaduwhoornisten' - eveneens afkomstig uit het orkest - die hem ter linker- en rechterzijde, als waren het paranimfen, secondeerden.

In Salonens eerbewijs aan Lindberg ontbraken dergelijke solistische liflafjes. Toch bleek ook 'Gambit' in zijn variatie en kleurigheid het aanhoren zeer waard. In de aan Stravinsky's 'Petroesjka' herinnerende stampende akkoorden verried zich de vakman die alles van orkesten weet.

Met een prachtige, ranke en lichte uitvoering van Ravels 'Tombeau de Couperin' liet Salonen tussen deze beide premières in nog even horen wat hij als dirigent zoal vermag in meer bekend repertoire. Ongeëvenaard rank en luchtig klonk de Prelude met een verbazingwekkende hobo-solo van Frank van Koten. De Forlane klonk wat mat, maar in de prachtig licht-vibrerende slotakkoorden van het Menuet en de Rigaudon bewees Salonen dat hij de kracht van het Radio Filharmonisch Orkest ook voor de fijnste nuances weet te benutten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden