Financiering tot in de eeuwigheid nog vraagteken

Van onze correspondent

Het waterpeil in Groningen stijgt gestaag door de bodemdaling ten gevolge van de aardgaswinning bij Slochteren en het nieuwe gemaal, deze week officieel geopend door mr. Pieter van Vollenhove, moet er voor zorgen dat Groningen niet te drassig wordt. Het heeft 12 miljoen gulden gekost.

Den Deel is ook opmerkelijk vanwege de fraaie, aan het landschap aangepaste moderne architectuur. De drie pompen in de doorzichtige machinehal moeten ervoor zorgen dat de waterhuishouding op peil blijft.

Voorzitter ir. H. E. Clevering van het waterschap Hunsingo is desondanks nog niet tevreden. Hij maakt zich ernstige zorgen over de vraag wie in de toekomst de werkzaamheden gaat betalen die nodig zijn om Groningen ook in de volgende eeuw droog te houden.

Weliswaar is er in 1983 een akkoord gesloten met de Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam), maar Clevering betwijfelt of de toen voor schadevergoedingen door de Nam beschikbaar gestelde 650 miljoen gulden, voldoende zullen zijn. Dat geld is nog lang niet op, maar een paar grote kostenposten staan voor de deur, zoals het aanpassen van de haven van Delfzijl, begroot op 145 miljoen gulden.

Clevering: "Een onderwerp dat niet is opgelost, is de financieringsproblematiek van de bodemdalingsmaatregelen op de lange termijn. Projecten zoals dit gemaal moeten tot in eeuwigheid blijven bestaan. De betaling van de exploitatie hiervan door de commissie bodemdaling - dus de Nam moet daarom ook tot in de eeuwigheid geregeld worden. Bovendien moeten gemalen zoals deze iedere vijftig jaar worden vernieuwd, omdat ze dan versleten zijn."

Volgens hem wordt het hoog tijd om de onderhandelingen te hervatten over een eventuele afkoopsom voor deze kosten. Daar is enige haast mee.

"In elk geval moet het geregeld worden binnen de periode dat de Nam nog actief is in onze streek en er nog voldoende aardgasreserves zijn om deze financiering veilig te stellen" , vindt hij.

Niet bekend

Vervolgens ontstond er grote onduidelijkheid over de vraag hoe groot die daling dan zou zijn. Door de Nam werden verschillende, door het Staatstoezicht op de mijnen gecontroleerde, prognoses uitgebracht. In 1971 werd voorspeld dat de bodemdaling maximaal een meter zou bedrag in het jaar 2050. In 1975 werd een zakking voor dat jaar voorspeld van 30 centimeter, in 1985 was dat 65 cm en in 1990, de laatste schatting, ging men uit van 36 cm.

Volgens ir. C. Roels, voorzitter van de provinciale commissie bodemdaling in Groningen is deze variatie in prognoses geen teken van onkunde, maar juist veroorzaakt door een vergroting van kennis over het gedrag van de gesteenten waaruit het aardgas gewonnen wordt. Om de vijf jaar komt er een nieuwe prognose van de verwachte maximale bodemdaling. Overigens verloopt de bodemdaling tot nu toe tamelijk gelijkmatig: schotelvormig, met het diepste punt in de buurt van Stedum. Daar is de bodem inmiddels 18 cm gedaald, aldus Roels.

De schade die door de bodemdaling op kan treden, is het gevolg van een hogere waterstand: die ontstaat doordat er naar de 'kuil' van Groningen water stroomt uit de hoger gelegen gebieden. De hogere waterstand zou onder meer schade veroorzaken aan de landbouw en aan wegen en ook wordt de doorvaarthoogte onder de bruggen kleiner. Daarnaast lopen woningen schade op door de stijging van het grondwaterpeil. Om dit te voorkomen zijn dus maatregelen nodig om het waterpeil net zoveel naar beneden te brengen als de bodem zakt. De rekeningen voor die activiteiten kunnen worden ingediend bij de commissie bodemdaling.

Volgens voorzitter Roels van die commissie zijn er inmiddels bijna honderd claims binnen gekomen. Van de 650 miljoen gulden (prijspeil 1980) die beschikbaar was gesteld, is 50 miljoen gulden uitgekeerd. Er resteert dus nog 600 miljoen gulden. Geindexeerd naar het prijspeil 1992 is dat 820 miljoen gulden.

De Groningse gedeputeerde B. Fennema van waterstaatszaken zegt dat het water Groningen, financieel gezien, nog niet tot de lippen is gestegen. Maar hij deelt wel de vrees van ir. Clevering dat de schadevergoedingsregeling van de Nam op de langere termijn onvoldoende is.

"Wij stellen ons als provincie op het standpunt dat het Rijk een garantie moet geven dat de schade door de bodemdaling wordt vergoed. Ook als de Nam na 2020 stopt met de aardgaswinning, houdt Groningen kosten die vergoed moeten worden. Helaas heeft het Rijk die garantie nog steeds niet gegeven. We hebben die kwestie herhaaldelijk aan de orde gesteld, maar de strijdbijl momenteel maar even begraven" , aldus Fennema.

Wel denkt hij dat voor een te voorziene periode het bedrag van 820 miljoen gulden dat beschikbaar is, wel voldoende is. Fennema is er ook niet bang voor dat de Nam zich plotseling terugtrekt uit Groningen, wanneer rond het jaar 2020 de bel van Slochteren leeg is.

"Er is in de bodemdalingsovereenkomst namelijk een clausule opgenomen, waarin staat dat er nieuwe onderhandelingen zullen volgen, wanneer er in de Groningse bodem nog slechts 250 miljard kubieke meter aardgas is overgebleven. Die resterende Groningse gasvoorraad fungeert dan als borg voor een schadevergoedingsregeling die dan weer gemaakt wordt" , aldus Fennema.

"Maar de aardgaswinning in Slochteren is een nationaal belang. En in alle redelijkheid kun je de gevolgen van die gaswinning niet aan een regio nalaten. Daarom blijven wij als provincie van mening dat het Rijk zich toch voor de lange termijn verantwoordelijk moet stellen voor de gevolgen. Op een gepast moment zullen we, wat dat betreft, de strijdbijl dan ook zeker wel weer opgraven" , aldus de gedeputeerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden