Filosofische ontdekkingsreis over geluk waar je niet per se gelukkiger van wordt

Frédéric Lenoir: Over geluk. Een filosofische ontdekkingsreis. Ten Have; 224 blz. euro19,99. ***

De schrijver

Een paar jaar geleden publiceerde de filosoof en godsdiensthistoricus Frédéric Lenoir 'Handleiding voor een evenwichtige geest en een kalm gemoed'. In dit boek beschrijft hij zijn persoonlijke worsteling met het ware, het goede en het schone. Zelf noemde hij dit zijn meest toegankelijke boek, maar 'waarschijnlijk ook het nuttigste'. Dit boek 'Over geluk' is minder praktisch, misschien daardoor minder nuttig, en minder persoonlijk van opzet dan de handleiding.

Zijn onderwerp:

Het is een goede filosofische eigenschap te beginnen bij de etymologische eigenschappen van het woord dat je wilt behandelen. Voor Lenoir aan zijn reis door de tijd en de gedachtenwereld begint, staat hij even stil bij het woord 'geluk', dat bijna altijd verwijst naar een idee van toeval of een gunstig lot. "Het Griekse eudaimonia betekent zoiets als een goede daimôn hebben. Tegenwoordig zouden we zeggen een engelbewaarder, of een gelukkig gesternte. Het Franse bonheur komt van het Latijnse bonum augurium, 'gunstig voorteken' of 'gelukkig lot'" - en dan komen er nog enkele prachtige verwijzingen, waarmee Lenoir zijn onderwerp subliem voor het voetlicht brengt.

Mooiste zin:

"Daarin benadrukte hij dat 'geluk het enige doel is dat we altijd om zichzelf zoeken en nooit met een ander oogmerk'." Het gaat me hier even om het citaat binnen de zin. Hij, dat is Aristoteles die de 'Ethica Nicomachea', een standaardwerk over geluk, schreef. Dit is een van de zinnen uit 'Over geluk' waarover je eindeloos kunt nadenken. Het is mij niet gelukt Aristoteles hierin te corrigeren, elk doel dat ik verzin is eigenlijk, als je eerlijk bent, wel ergens anders op gericht.

Het is wel sneu dat je langer nadenkt over een zin van Aristoteles dan over de gedachtes van Lenoir. De vroegere chef van het katern Letter & Geest, Jaffe Vink, zei bij de beoordeling van een artikel voor plaatsing in de krant altijd: de schrijver moet tegen zijn citaten op kunnen. Zo niet, dan hadden we misschien te maken met een getalenteerd verzamelaar maar niet met een oorspronkelijk denker. Gemeten naar het criterium van Vink komt Lenoir er niet best af.

Reden om dit boek niet te lezen:

U bent op zoek naar geluk, zoals wij allen. U leest er veel over, zoals velen. Maar u vermoedt dat het geluk niet te vinden is in de boeken, en ook niet in deze.

Hoewel ik nu zelf beschuldigd kan worden niet tegen mijn citaten op te kunnen, verwijs ik graag naar de oud-wetenschappelijk directeur van de Radboudstichting Wil Derkse, die in deze krant in 1997 een schitterende proef beschreef die scheikundeleerlingen op een middelbare school moesten doen: alle waarnemingen opschrijven die zij konden doen bij het bekijken van een kaars, liefst een niet-brandende. Aanvankelijk reageren de leerlingen lacherig, na een paar lessen blijken ze veel meer te zien aan de kaars dan ze ooit hadden vermoed. Dan zegt Derkse: "Er is een relatie tussen geconcentreerde aandacht, vreugde en dankbaarheid. Vreugde kun je niet organiseren of maken - we zeggen niet voor niets dat die vreugde 'gemaakt' en onecht is."

Het heeft nauwelijks zin boeken te lezen over geluk om gelukkig te worden. Dat geluk is algauw gemaakt of onecht. Steek een kaars aan en ga ernaar kijken. Blaas hem uit, en blijf ernaar kijken. En morgen weer. En je zult zien dat je na verloop van tijd meer ziet, en gelukkig bent in de momenten dat je naar de kaars kijkt.

Reden om dit boek wel te lezen:

U leest dit boek helemáál niet met het motief gelukkiger te worden. U bent juist geïnteresseerd in een filosofische ontdekkingsreis over geluk. Hoe is er in de loop der tijd over geluk gedacht? In dat geval is 'Over geluk' een heerlijk boek: u reist met klassieke denkers uit Oost en West, zoals Boeddha, Epicurus, Montaigne, Spinoza, Schopenhauer, en Etty Hillesum.

Is deze reis uw doel, dan is het criterium van Jaffe Vink van geen belang. Integendeel, het is dan helemaal niet de bedoeling dat Lenoir op kan tegen zijn citaten. Het is zijn opzet geweest een overzicht te bieden van wat er in de loop der eeuwen over geluk gedacht is. Daarin is hij geslaagd. Het is een zegen dat Lenoir zich de moeite getroost heeft al het belangrijks dat er gedacht is over geluk te selecteren, en ons op een presenteerblaadje, in soepel proza, aan te bieden.

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2.De geest uit de fles Rienk Vermij

3.Over geluk Frédéric Lenoir

4.Hoe kunst en filosofie werken Sybrandt van Keulen (red.)

5.Waartoe is de universiteit op aarde Ad Verbrugge en Jelle van Baardewijk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden