Filosofieles op het witte doek

De roman 'Nachttrein naar Lissabon' van Pascal Mercier is een internationale bestseller. Maar hoe verfilm je zo'n uitgesproken filosofisch verhaal? Regisseur Bille August sneed veel weg en voegde er wat liefde aan toe.

'Waarom blijf je niet?" Mariana en Raimund staan op het perron in Lissabon. De trein richting Zwitserland staat op het punt te vertrekken. Raimund maakt een paar weifelende bewegingen. Dan schiet het beeld op zwart. Einde film. Wat Raimund besluit, weten we niet. Zal hij net zo impulsief handelen als in het begin van 'Night Train to Lisbon'?

In het begin van de film zien we hoe de saaie leraar klassieke talen Raimund Gregorius zich naar zijn school in Bern spoedt. Onderweg ziet hij een vrouw die van de brug wil springen. Hij trekt haar van de leuning en wil haar helpen. Maar ze loopt weg, met achterlating van haar jas. Daarin zit een Portugees boekje.

Het boekje is van Amadeu de Prado en het fascineert Gregorius vanaf de eerste regels die hij erin leest. "Van de duizend ervaringen die we opdoen, gebruiken we er maar een paar." In ieder mens schuilen talloze onbenutte mogelijkheden, leert Gregorius daaruit en stort zich in het avontuur. Even later zit hij in de trein naar Lissabon, de geheimzinnge vrouw achterna.

Maar meer nog dan de vrouw fascineert hem de schrijver Prado. In Lissabon gaat hij naar hem op zoek. De schrijver blijkt echter al dertig jaar dood, overleden in de tijd van de Anjerrevolutie. Hij was arts en, zoals Gregorius al snel ontdekt, actief in het verzet tegen dictator Salazar. Oogarts Mariana Eça brengt hem in contact met vrienden van Prado.

Miljoenen lezers over de hele wereld kennen het verhaal dat volgt. Onder hen talloze Nederlanders, want de roman 'Nachttrein naar Lissabon' van Pascal Mercier was ook bij ons een bestseller. Een allesbehalve gemakkelijke roman. Er komen lange filosofische verhandelingen in voor, pennevruchten van Prado, maar in werkelijkheid van Peter Bieri.

Peter Bieri is de ware naam van Pascal Mercier. De Zwitser Bieri is hoogleraar filosofie in Berlijn en schreef opmerkelijke essays, zoals het veel verkochte 'Handwerk van de vrijheid'. De ideeën uit die boeken verwerkte hij in romans, die hij onder de naam Pascal Mercier publiceerde. Met zijn reis naar Lissabon illustreert Gregorius Bieri's idee van vrijheid.

Maar hoe maak je daar een film van? De ervaren Deense regisseur Bille August vertelt de roman na in twee lagen: de zoektocht van Gregorius en het bewogen leven van Prado. Alleen in het begin laat hij Gregorius, gepeeld door Jeremy Irons, hardop uit Prado citeren. Nog vóór de toeschouwer zich aan de filosofische zwaarte begint te ergeren, houdt hij daarmee op.

De existentiële dilemma's die Bieri in zijn filosofische verhandelingen bespreekt en Mercier in zijn romans uitwerkt, laat August zien in beelden van Prado's leven. Moet je als arts en lid van het verzet medische bijstand weigeren aan een beruchte folteraar? Moet je een verzetslid liquideren dat een gevaar voor de beweging vormt, ook al is die persoon je geliefde?

August brengt het helder en overtuigend in beeld. Van het vaak rammelende plot van Merciers roman heeft hij een goed lopend verhaal gemaakt. En zijn fenomenale cast doet de rest: Martina Gedeck als Mariana, Jack Huston als Prado, Vanessa Redgrave als Prado's zuster, August Diehl als Prado's vriend, Christopher Lee als Prado's leraar, enzovoort.

Ook het decor speelt mee: Lissabon blijkt een goudmijn aan onontdekte locaties. Maar echt tot leven komt het verhaal niet, ook niet door de anderhalve liefdesgeschiedenis die de regisseur aan het boek heeft toegevoegd. Prado's passie voor de geliefde van zijn vriend, verzetsheldin Estefania (Mélanie Laurent), eindigt abrupt.

En Mariana en Raimund? In het boek keert Gregorius, verrijkt door zijn missie, terug naar zijn school in Bern. In de film staat hij nu nóg te twijfelen of hij zijn nieuwe vrijheid moet benutten door verliefd op Mariana te worden.

'Night Train to Lisbon' komt 18 april in de Nederlandse bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden