Filosofie ontdekt God aan de Maas

Filosofen zoeken woorden voor het onuitsprekelijke en halen de versmade God weer binnen.

God, van huisbaas tot waakhond. Onder dat motto spraken filosofen en godgeleerden gisteren in Rotterdam over God. Op een filosofensymposium, want een faculteit theologie heeft de Erasmus Universiteit niet.

Donald Loose, bijzonder hoogleraar Wijsbegeerte van de katholieke Radboudstichting, 'wil niet vluchten voor moeilijke thema's'. En belegde een symposium over God in de hedendaagse Franse fenomenologie.

,,Is God niet meer dan een aangelijnde waakhond die wel blaft, maar niet meer bijt en ons dus niet meer raakt?”, vroeg een spreker. Het ongebruikelijke godsbeeld geeft aan hoe het denken is veranderd sinds Nietzsche de metafysische god, Almachtige eerste oorzaak, ten grave droeg.

Met gods dood kwam, legt Loose uit, ruimte voor een god die zelf weer mag 'zeggen' hoe hij verschijnt. ,,De vraag is dan, waar en hoe kan ik hem vernemen?”

De zaal is er stil van. In een grijze collegezaal luisteren zo'n tachtig mensen naar de sprekers. De meeste filosofen zijn jonger dan het publiek.

De Brabantse Harald van Veghel betoogt hoe de fenomenologie door Heidegger is veranderd. De Duitse filosoof wilde afstand bewaren van de vanzelfsprekende inhoud van begrippen. Zoals 'god'. Benoemen is bezit nemen van de inhoud. Heidegger wilde het religieuze vrijwaren van de 'invasie door het woord'. ,,God is niet om te hebben, maar om voortdurend op te wachten, zonder dat je weet hoe hij zal verschijnen. In die openheid kan god opeens ontspringen.”

Ger Groot doet het anders, aan de hand van de Italiaanse wijsgeer Vattimo. Deze rooms-katholiek ziet de toekomst van het religieuze juist in de secularisatie, legt Groot uit. God is door Jezus op aarde gekomen en zelfs sterfelijk gemaakt. Die wereldlijkheid moeten we erkennen.

Zo leeft de inhoud van zijn boodschap van naastenliefde voort in de Verklaring van de rechten van de mens, die wereldwijd navolging heeft gekregen.

Dagvoorzitter en filosoof van de Erasmus Universiteit (EUR) Awee Prins kondigt de pauze aan. ,,De opkomst is groter dan verwacht”, zegt hij lachend, ,,maar er is brood en vis, we zien wel hoe ver we komen.” Hoewel de rij voor de koffiedames meterslang is, raakt de tonijnsalade pas aan het einde op.

Tijd voor de volgende twee sprekers. Ze worden steeds jonger. De Belgische Stijn Van den Bossche en de EUR-filosoof Ruud Welten zijn net klinkend gepromoveerd, beiden op een Franse filosoof die de fenomenologie nog verder terugbrengt naar zijn oorsprong. De fenomenologie vraagt naar de dingen zoals ze in ieders ervaring verschijnen.

Jean-Luc Marion, besproken door Van den Bossche, roept Descartes postuum op het matje. Wie denkt dat het ego cogitans (denkend ik) compleet is zonder liefde, heeft het mis. Het 'ik' kan niet een wezen zijn dat niet mag verlangen, haten en liefhebben. Die begeerte maakt de mens juist tot mens. ,,Ik besta als ik bemind word.” Die liefde is God.

Ruud Welten noemt zichzelf 'strikt filosofisch', maar houdt er wel degelijk theologie op na. ,,Als Christus zegt: Ik ben het leven”, zegt Welten, ,,dan moeten we dat letterlijk nemen. Het leven zélf is God.”

Priester Loose stelt het met instemming vast: de nieuwe lichting filosofen benut het woord om het 'onuitsprekelijke' terug te halen in de filosofie. ,,Het is fascinerend ze aan het woord te laten.”

God is terug in de filosofie, althans: gisteren in Rotterdam. Geloven in een Hem is niet meer nodig, het leven ervaren is zelf al een religieuze belevenis.

Om daarover te blijven mijmeren, vraagt studentenpastor Dick van Kampen om het applaus voor de sprekers achterwege te laten en in stilte de zaal uit te gaan. Aan die vraag geven de aanwezigen gehoor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden