Filosofie maakt mensen aantoonbaar slimmer

Filosofen zouden nergens beter in zijn dan anderen. Dat is niet waar. Bovendien word je gelukkiger van filosofie.

Filosofieonderwijs brengt niets goeds teweeg, meent Bert Keizer (Trouw, 26 maart). Misschien moet ik maar een andere baan zoeken dan.

Keizers stelling is dat de filosofie maar één positief effect op de wereld kan hebben: 'de nergens toe leidende vreugde die ook poëzie of muziek in hun eigen sfeer kunnen oproepen'.

Zijn belangrijkste bewijs voor deze stelling is dat afgestudeerde filosofiestudenten in niets beter zijn dan anderen die geen filosofie gestudeerd hebben.

Vergelijk dat eens met afgestudeerde geneeskundestudenten, zegt Keizer: die zijn na het voltooien van hun studie wel meetbaar beter dan anderen in het gezond maken van zieke mensen. Ergo: filosofieonderwijs heeft geen meetbaar verbeterend effect op mensen en de wereld, maar de studie geneeskunde wel.

Wetenschappelijk onderzoek van de Schotse Universiteit Dundee naar het effect van filosofieonderwijs op de intelligentie van kinderen liet wél zien dat het IQ van kinderen die vanaf vier jaar filosofie aangeboden kregen op school hoger lag ten opzichte van een controlegroep van kinderen die geen filosofie aangeboden hadden gekregen. Kinderen die filosofie hadden gehad, bleken ook emotioneel intelligenter, en de effecten bleven bovendien zichtbaar op de lange termijn.

Van onderzoek naar de effecten van middelbaar en universitair filosofieonderwijs op het IQ van leerlingen en studenten zijn mij geen gegevens bekend, maar het zou mij niet verbazen als ook daar het filosoferen mensen slimmer en communicatiever maakt.

Waarom Keizer de gedachte dat filosofie maatschappelijke gevolgen zou hebben 'een intellectueel cliché' noemt, is mij onduidelijk, maar in ieder geval is het wel een waar cliché. Keizer zal vast niet ontkennen dat Marx invloed heeft gehad op het reëel bestaande communisme, dat Rousseau invloed had op de Franse Revolutie en dat Locke invloed had op het tot stand komen van de Amerikaanse Onafhankelijkheid.

Het is uitgesloten dat de vele duizenden die nu in opstand komen in Noord-Afrika allemaal Spinoza en Kant gelezen hebben. Maar is het daarmee ook uitgesloten dat de ideeën van deze verlichtingsdenkers over het belang van vrijheid, secularisme, democratie, rechtsstaat en onmondigheid niet in versimpelde vorm via twitterberichten en facebookpagina's miljoenen mensen bereikt en in hun denken en handelen beïnvloed hebben?

Dat het effect van filosofieonderwijs niet meetbaar is en dat filosofische ideeën geen gevolgen hebben, blijkt allebei bij nadere reflectie niet helemaal waar. Wat wel helemaal waar is, is dat filosoferen zoals Keizer schrijft voor mij en mijn leerlingen soms een gelukzalige ervaring is. Mijn vraag is: hoe kan dat? Wat is er dan zo mooi aan de filosofie? Als de wijsbegeerte geen inzichten oplevert waar je als mens beter van wordt, waar word je dan zo gelukkig van?

Ik houd mijn baan nog maar even aan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden