Filosofie als anarchistisch proces is niet gebaat bij plezierig navelstaren

De auteur

Jan Bransen (1958) is hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Met 'Laat je niets wijsmaken', over de macht van experts en de kracht van het gezonde verstand, won hij in 2014 de Socrates Wisselbeker.

Naast zijn hoogleraarschap en het schrijven van boeken voor de geïnteresseerde leek doet Bransen aan wat hij zelf 'filosofisch theater' noemt. Tot voor kort was Bransen videocolumnist voor het multimediale tijdschrift iFilosofie van de ISVW (Internationale School voor Wijsbegeerte).

Over het boek

Filosovloggen, dat is misschien wat Bransen om de zes weken gedurende ruim drie jaar deed voor iFilosofie. Deze videocolumns zijn nu gebundeld in 'Waar filosofen van houden'.

Daarmee zijn het geen videocolumns meer, maar gewoon korte teksten waarin Bransen een balletje opgooit en hooghoudt over wat de filosofie in de 21ste eeuw vermag. Een definitief antwoord op die vraag blijft (uiteraard) uit.

Bransen is fel gekant tegen de publieksfilosofie én de academische filosofie. Echte filosofie, zo benadrukt hij weinig vernieuwend, stelt vragen en wantrouwt antwoorden, ondergraaft zekerheden en openbaart en onderzoekt impliciete veronderstellingen. Daarin verschilt de filosofie bijvoorbeeld van de wetenschap, die juist zoekt naar antwoorden en de slapende honden van haar eigen veronderstellingen liever niet wakker maakt.

Bransen uit veel kritiek op de in 2014 georganiseerde G8 van de filosofie waar filosofen met elkaar in gesprek gingen over de grote problemen van de huidige tijd. Tijdsdiagnose is iets wat volgens Bransen niet tot het takenpakket van de filosoof behoort.

Bovendien impliceert de G8 dat er Grote Denkers zijn, die als voorgangers fungeren en dat impliceert dan weer ongelijkheid waarvan iemand als Bransen behoorlijk avers is. "Filosoferen doet iedereen. En kan iedereen", schrijft hij.

Opvallende passage

"Stuur die filosofen daarom de wereld in. Zet er een paar in iedere andere faculteit, zoals dat in Nijmegen aan de Radboud Universiteit gebeurt. Maar zorg ook voor filosofen tussen verpleegkundigen, leerkrachten en loodgieters. Zet ze op boten met asielzoekers, laat ze meelopen met jongerenwerkers in moeilijke buurten, laat ze werken in verpleegtehuizen voordat ze daar dementerend zelf opgenomen worden." Dat filosofen onvermoeid vragen stellen is geen nieuw idee. Filosofen in verpleegtehuizen en tussen de jongerenwerkers zetten, is dat misschien wel.

Hoe krijg je die filosofen daar en wat gaan ze daar dan doen? Welke vragen gaan ze daar stellen? Deze vragen komen helaas niet aan bod.

Reden om het boek wel te lezen

Bransen moedigt ons al jarenlang onvermoeid aan zelf na te denken. Dat is een uiterst zinnige boodschap, want de mens is een gemakzuchtig dier.

Zoals zijn andere publicaties is ook 'Waar filosofen van houden' toegankelijk geschreven.

Reden om het boek niet te lezen

Zowel op het scherm als in druk zijn de columns van Bransen weinig spannend. Ze missen urgentie en tempo. De teksten zijn voor een column te lang en hebben meer weg van mini-hoorcolleges. Daarin heeft Bransen steeds weer veel woorden nodig om nauwelijks een punt te maken over een kwestie waar je je toch al niet echt druk over maakte.

Bransen benadrukt steeds de nederige positie van de ware filosoof: hij is 'bescheiden', 'liever de nar, dan de koning', 'een verwonderde kleuter' die tevreden moet zijn met een 'kritische, dienende rol', 'moet er tegen kunnen dat hij niet tot de elite behoort', 'zal niet populair moeten willen zijn' et cetera.

Het eindeloos benadrukken van de zogenaamde underdogpositie van de filosoof verraadt een enorme zelfingenomenheid: wat is de filosoof toch een top-underdog!

'Waar filosofen van houden' is, zo lijkt het, een boekje voor ingewijden die nogmaals willen horen over de nederige filosoof en die plezier beleven aan 'navelstaren', zoals Bransen het zelf in het voorwoord al noemt.

Dat wringt met Bransens permanente hameren op de democratisering van het denken, of de filosofie als 'anarchistisch' proces. Want doen deze zaken er werkelijk nú toe? Zijn dít de onderwerpen die voor een democratisch en anarchistisch denken urgent zijn?

Waar Filosofen van houden

Jan Bransen

ISVW; 128 blz.; euro12,50

**

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden