Filosoferen over macht tot het bittere einde, en in de hoogste versnelling

Willy Coolsaet: Nietzsche over de wil tot macht. Foucault in zijn spoor. Uitgeverij Klement; 320 blz; euro 22,50.

**

undefined

De schrijver

Willy Coolsaet (1938) is emeritus hoogleraar filosofie van de Universiteit Gent. In 1982 schreef hij het boek 'Produceren om te produceren', over het werk van Karl Marx. Daarna volgden boeken over onder anderen Maurice Merleau-Ponty, Ivan Illich en Pierre Bourdieu. Vaak uit Coolsaet kritiek op de 'pseudo-religie' van het kapitalisme. In Nederland is hij nauwelijks bekend, maar in België geldt hij als een philosopher's philosopher.

undefined

Centrale stelling

Bij zowel Friedrich Nietzsche (1844 - 1900) als zijn twintigste-eeuwse leerling Michel Foucault (1926 - 1984) is 'macht' een centraal begrip. Volgens Coolsaet trappen beide filosofen in dezelfde valkuil als ze over machtsverhoudingen schrijven.

Determinist Nietzsche gelooft niet in een vrije wil, en voert elk facet van het menselijk bestaan terug op 'wil tot macht'. Maar je kunt mensen niet zomaar tot één drift reduceren, stelt Coolsaet. De mens is immers 'un homme pluriel', geen wezen uit één stuk.

Bovendien is het idee van de 'wil tot macht' volgens Coolsaet een verdraaiing: mensen streven niet enkel naar macht omwille van de macht, macht is eerder een middel om een bepaald doel te bereiken. Aan dit inhoudelijke element gaat Nietzsche volledig voorbij. En als alles wil tot macht is, hoe zit het dan bijvoorbeeld met begrippen als medelijden en naastenliefde?

De observatie dat macht een middel en geen doel is, is een wijdverbreide visie. Zo beschouwt ook Foucault macht als de kern van elke menselijke activiteit. Zelfs als hij op latere leeftijd over zelfzorg gaat nadenken, kan Foucault dit enkel nog in het kader van machtsverhoudingen beschrijven. De meeste denkers hebben dit verabsoluteren van macht voor zoete koek geslikt en plaatsen er allang geen vraagtekens meer bij. Coolsaet doet dat wel.

undefined

Mooiste zin

Coolsaet waardeert Nietzsche om zijn scepsis jegens 'religieuze illusies', maar gaat niet akkoord met zijn eenduidige interpretatie van religie als 'wil tot macht'. Hij ziet religie eerder als een manier om uit het eindige en sterfelijke leven te vluchten: "Men moet niet wilszwak, levensmoe, uitgeput, en zo meer, zijn; niet Jezus, niet Boeddha, om gezien de last, de conflictualiteit en eindigheid eigen aan het menselijke bestaan, te gaan dromen van een ander bestaan."

undefined

Onbegrijpelijkste zin

Elke pagina bevat wel een paar zinnen die je meerdere keren terug moet lezen. Af en toe vat Coolsaet citaten samen met triomfantelijke uitroepen als 'Dubbelaspect dat een breuk is!'. Verhelderend zijn dergelijke zinnetjes meestal niet.

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

Laat u niet beetnemen door de olijke, gephotoshopte omslag, waarop Foucault te zien is in een Nietzsche-T-shirt. Coolsaets boek valt niet onder het genre van de publieksfilosofie, het is een werk voor de meer gestaalde lezer.

Grote kans echter dat ook die zijn tanden erop stukbijt. Coolsaet schrijft in een gortdroge academische stijl, vol terzijdes en tegenwerpingen tussen haken. Hij schakelt meteen in de hoogste versnelling en neemt vervolgens geen gas meer terug. De lezer die achterblijft, heeft pech gehad.

De stijl is bovendien inconsequent: soms wordt de ik-vorm gebezigd, dan weer een soort majesteitsmeervoud; boektitels worden soms wel in het Nederlands vertaald, soms niet.

undefined

Reden om dit boek wel te lezen

Het verdient lof als een auteur de gangbare interpretaties van grote filosofen durft te bevragen. Coolsaet beschouwt het 'immoralisme' van Nietzsche bijvoorbeeld allerminst als een verlossing, en diens verabsolutering van machtswil komt hem pervers voor. Terechte vraag: waarom zou je één drift tot motor van het bestaan uitroepen?

Als tegendenker gaat Coolsaet grondig en systematisch te werk. Hij neemt niet in navolging van Nietzsche de hamer ter hand, eerder de stofkam: ijverig speurt hij het werk van Nietzsche, Foucault en hun verklaarders na, op zoek naar citaten die verdraaiingen bevatten of met elkaar in tegenspraak zijn. Zijn kennis van de materie is duizelingwekkend.

Coolsaet brandmerkte Nietzsche voor het eerst als 'doel-middelverdraaier' in zijn boek 'De hedendaagse filosofie tot het bittere einde doorgedacht'.

Die titel geeft te denken. Coolsaet is duidelijk een scherpzinnig en gedreven filosoof, maar door de starheid van zijn proza is het een hele opgave om hem tot het bittere einde te volgen.

undefined

Trouw tipt filosofie

1. Profanaties Giorgio Agamben

2. Mijn ego en ik Sabine Wassenberg

3. De ziel van de marionet John Gray

4. Nietzsche over de wil tot macht. Willy Coosaet

5. In stilte Jan-Hendrik Bakker

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden