Filosofen, het zijn net mensen

De schrijfster


De Britse non-fictie-auteur Sarah Bakewell (1962) studeerde filosofie aan de Universiteit van Essex. Ze heeft verschillende titels op haar naam, waaronder het succesvolle 'Hoe te leven: een leven van Montaigne' en dit werk 'De existentialisten', dat al in vier talen vertaald werd.


Over het boek


De existentialisten vertelt het levensverhaal van - u raadt het - de Franse existentialisten Jean-Paul Sartre (1905-1980), Simone de Beauvoir (1908-1986) en andere denkers in hun kring, zoals Albert Camus en Maurice Merleau-Ponty. Om de bronnen van het existentialisme te duiden maakt Bakewell uitstapjes naar onder meer Martin Heidegger en de Duitse fenomenoloog Edmund Husserl.


De thematiek


Het zwaartepunt in Bakewells verhaal ligt bij de biografie en niet bij de filosofie. Zo schrijft ze: 'Ideeën zijn interessant, maar mensen zijn nog veel interessanter'. Ook vanuit het existentialisme zelf - waarin wordt gesteld dat 'existentie' altijd voorafgaat aan de 'essentie'- is deze aanpak gerechtvaardigd, meent Bakewell. Hoe zou je het werk van Sartre en De Beauvoir kunnen begrijpen, zonder ook kennis te nemen van hun levens? Een groot thema in zowel hun denken als in hun leven was vrijheid. Dit thema onderzochten Sartre en De Beauvour steeds weer, toont Bakewell, zowel in hun individuele levens als in hun relatie met elkaar.


Opvallende passage


'Het was alsof het alledaagse leven iets had dat de grote filosoof van het alledaagse leven niet begreep', schrijft Bakewell over Heidegger. Op haar website lezen we dat ze al vroeg in haar leven fan van Heidegger werd. Wellicht is dat de verklaring voor de tederheid waarmee ze Heidegger beschrijft. Zelfs zijn grootste misstap (sympathiseren met de nazi's) weet ze op een respectvolle manier in te bedden in zijn biografie en het historisch tijdvak. Daarmee wordt niets goedgepraat. Bakewell laat vooral een sociaal onvaardige man 'zonder karakter' zien, die een steeds teruggetrokkener bestaan gaat leiden in zijn hut in het bos in Todtnauberg en van wie steeds meer mensen zich afkeren. Bevriende filosoof Karl Jaspers probeert nog lang om met hem te communiceren, maar vangt steeds weer bot. Heidegger noemt de taal 'het huis van het zijn'. Communicatie is voor hem niet de belangrijkste functie van taal, aldus Bakewell. Jaspers schreef hem: 'Ik ben teleurgesteld, omdat alle woorden mij slechts een brug lijken'. Een 'brug tussen mensen en niet een schuilplaats of een thuis', voegt Bakewell daaraan toe. Steeds weer zie je in De existentialisten dat zelfs de mensen die zich professioneel bezighouden met het 'zijn' en de 'existentie' maar half weten hoe je dat moet doen: 'zijn' en 'existeren'.


Reden om het boek niet te lezen


Dat De existentialisten een meeslepend boek is, is niet te danken aan Bakewells proza. Het wemelt van de zinnen en overgangen die je, zelfs in een welwillende bui, niet anders kunt karakteriseren dan stroef of onhandig. Zoals: 'Terwijl ze in de villa van de zon genoten [...]'. Wanneer Levinas tijdens de Tweede Wereldoorlog als krijgsgevangene in een werkkamp terechtkomt, schrijft Bakewell nogal onbeholpen: 'Vijf aangrijpende jaren volgden'.


Reden om het boek wel te lezen


Bakewell weet biografie, geschiedenis en filosofie te vermengen tot een meeslepend geheel. Daarbij passeren geregeld onhebbelijkheden en eigenaardigheden van deze grote filosofen de revue. Dat maakt dat De existentialisten zo nu en dan leest als een roddelblad, zij het een dik, intelligent en filosofisch roddelblad.


Heidegger lachte mensen die minder goed konden skiën dan hij zonder gêne in het gezicht uit. De fysiek weinig aantrekkelijke Sartre zou dames naar zijn kamer hebben gelokt met de belofte van een stuk Camembert, destijds een gewilde, bijzondere kaas. Ook had hij een afkeer van alles wat plakkerig of slijmerig was.


De Beauvoir legde het, voor haar relatie met Sartre, korte tijd aan met Merleau-Ponty, maar die stond haar te positief in het leven: 'Er was zo weinig dat hem pijnigde, kwelde of verontrustte. Zijn kalme evenwichtigheid kwetste me', schreef ze. Filosofen, het zijn net mensen.


De existentialisten. Filosoferen over vrijheid, zijn en cocktails


Sarah Bakewellt


Uitg. Ten Have; 376 blz. euro29,99


****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden