Filmer Agresti ziet de hele wereld als speelterrein

Eerste aflevering zondag op Nederland 3 van 22.29 tot 23.11 uur.

Voor de regie tekende de sinds 1986 in Nederland werkzame Argentijnse regisseur Alejandro Agresti (1961). De produktie werd verzorgd door de Vpro en Allarts, de filmmaatschappij die naast de belangen van Agresti ook die van Peter Greenaway behartigt. De opnamen hadden plaats in Munchen, Karoly Vary, Praag, Boedapest, Sofia, Bologna, Parijs, Gent, Rotterdam en in een studio in Amsterdam. De voertaal is Spaans. De belangrijkste acteurs - onder anderen Carlos Roffe en Nathalie Alonso Casale - komen uit Argentinie en Nederland.

Dat 'El acto en cuestion' een 'global village movie' is, wordt ook weerspiegeld door zijn inhoud. De hoofdfiguur Miguel Quiroga woont in een niet nader aangeduid Zuidamerikaans land. Aan het begin van de film is hij een aan lager wal geraakte middelbare heer die constant met zijn vrouw overhoop ligt en iedere dag een tweedehands boek steelt.

Die manie verandert zijn leven, wanneer Miguel het boek 'Magia y occultismo' ontvreemdt. Hij treft daar een truc in aan waarmee voorwerpen weggetoverd kunnen worden. Hij probeert de truc met succes uit en is binnen de kortste keren een schatrijke kermisattractie die overal ter wereld voorwerpen, dieren, gebouwen (de Eiffeltoren bijvoorbeeld) en zelfs mensen laat verdwijnen. Naarmate zijn roem en rijkdom toenemen, raakt Miguel echter bevangen door grote twijfels. Eens moet toch ontdekt worden dat hij eigenlijk een oplichter is?

'El acte en question' laat zich moeiteloos inpassen in het al aardig omvangrijke en op vele festivals met lof overladen oeuvre dat de tussen meerdere culturen heen en weer pendelende Agresti sinds 1986 bij elkaar filmde. In 'The man who looked for reason', 'Love is a fat woman' en 'Secret wedding' (zijn beste film tot nu toe) kwam hij nog niet los van Argentinie. Die films gingen over het verdwijnen van mensen in zijn dictatoriale vaderland en meer nog over de het leven en de liefde verlammende naweeen daarvan. In 'El Acto en cuestion' keert dit verdwijnen terug. Nu echter als een aan de Argentijnse werkelijkheid ontvlogen fantasie en Spielerei met de hele wereld als speelterrein.

In zijn Hollandse jaren nam Agresti, zo lijkt het nu, afstand van zijn Argentijnse ervaringen, wist hij ze te sublimeren en te verbinden met zijn snel verworven status als internationaal gewaardeerde belofte. Voor het zover was raakte Agresti echter even de kluts kwijt. In onder meer 'Luba' en 'Modern crimes' probeerde hij greep te krijgen op zijn nieuwe Europese en Nederlandse werkelijkheid. Inhoudelijk hadden die films niets om het lijf. Ze maakten duidelijk dat Agresti (nog) niets zinnigs te melden heeft over het nieuwe land waarin hij verzeild was geraakt.

Wel bewezen ook deze films dat Agresti een begenadigd cameraman en beeldenbouwer is. Vooral in 'Luba' toverde hij de prachtigste plaatjes te voorschijn en liet hij - in navolging van zijn idool Orson Welles - de camera de meest ingenieuze en oogstrelende trajecten afleggen. Door het ontbreken van inhoud bleven dat echter loze bewijzen van visuele lef en allure, waren dat toch vooral bombastische verhullingen van het feit dat Agresti dreigde te verdwalen in een niemandsland tussen diverse culturen.

Zoals al aangegeven weet Agresti zich in 'El acto en question' uit dat niemandsland te bevrijden door zijn Argentijnse wortels te verbinden met de global village waarin hij tegenwoordig vertoeft. En meteen valt ook zijn barokke, alle kanten op bruisende en vele terzijdes aanroerende stijl weer veel beter op zijn plaats dan in zijn Europese en Hollandse films.

Over die stijl zegt Agresti in de Vpro-gids van deze week: 'Vanaf het eerste shot tracht ik het publiek duidelijk te maken dat ze geen gladde, perfecte film moeten verwachten, vol technische hoogstandjes. Ik wil niemand verleiden, behagen. Want ik vrees dat je dan heel verkrampte, stijve films gaat maken. 'El acto en cuestion' heeft een stijl waarin alles mogelijk is.'

In de film is Agresti een spreekstalmeester die het hooggeeerde publiek van de ene naar de andere verrassing voert. De opmerkelijke daden van zijn topattractie, de magier Miguel, belicht hij in vele stijlen (varierend van poetisch tot realistisch, van fictief tot documentair en van gestyleerde studioopnamen tot ongepolijste buitenbeelden) en verklaart hij nader via vele terzijdes als vriendschappen, liefdes, zakelijke beslommeringen en intellectuele spelletjes.

Helaas valt aan 'El acto en cuestion' ook te merken dat Agresti's Odyssee door meerdere culturen nog niet afgelopen is. Niet toevallig worstelt Miguel met de vraag naar zijn originaliteit. Hij heeft zijn verdwijntruc uit een boekje gejat en houdt - ook al zijn er volop bewijzen van het tegendeel - krampachtig vol dat alleen hij over de gave beschikt de truc ook echt uit te voeren.

Hoe origineel is een kunstenaar? Is hij slechts een slaaf van wat de tradities hem aanreiken? Kan hij daar zelf nog iets aan toevoegen? Het zijn vragen die ook de wereldburger Agresti bezig moeten houden. Wie verder kijkt dan de eigen cultuur, wie de hele wereld als speelterrein heeft, zal immers vroeger of later merken dat alles al eens verzonnen of gedaan is.

De creatieve onmacht die dat met zich mee moet brengen, is ook voelbaar in de vorm van 'El acto en cuestion'. Agresti heeft de grootste moeite alles wat hij uit zijn hoed te voorschijn tovert onder een noemer te brengen en naar zijn eigen hand te zetten. Hij nam daartoe zijn toevlucht tot een 'voice-over' van een vriend van de magier.

Nu eens is die stem minutenlang aan het woord om alle gebeurtenissen aan elkaar te praten, dan weer hoor je hem tijdenlang niet. Door dat niet consequent gebruik van de 'voiceover' is 'El acto en question' een wat brokkelige film en zo een treffende illustratie van de moeite die het Agresti nog steeds kost elementen uit meerdere culturen samen te voegen. Bij de film valt daarmee nog wel te leven. De scherven vallen dan nog wel zo ongeveer op hun plaats. Of dat ook het geval is bij het telkens door een week onderbroken kijken naar de serie is twijfelachtig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden