Filippino's zoeken houvast bij showman Duterte

leiderschap | De grofgebekte Filippijnse president en zelfverklaard moordenaar Duterte is populair. Politicoloog Rivera: 'Sterke persoonlijkheid is hier bepalend.'

Als de stem van Rodrigo Duterte uit de autoradio kraakt, draait de taxichauffeur het volume omhoog. De Filippijnse president vertrekt zo dadelijk naar het buitenland en spreekt zijn volk toe. Even gaat de suikerzoete 'lover's pop' uit, terwijl het volk aan zijn lippen hangt.

Eerst een wat saaie diplomatieke verklaring, daarna zijn er vragen van de pers. Duterte gaat los. Hij spreekt vol overgave over de klus die voor hem ligt: het land weer op de rails zetten - weg met de chaos! Die zware last drukt op zijn schouders, maar hij kan het aan. Duterte zal afrekenen met corrupte druglords die hij stuk voor stuk gaat opruimen in zijn beruchte drugsoorlog, die al duizenden slachtoffers eiste. Duterte benadrukt dat hij een non-conformist is en anders te werk gaat dan de oude kliek. Hij buigt voor niemand. Behalve voor het Filippijnse volk, dat is zijn baas.

Sterren

Na een rit van zeker anderhalf uur over een afstand van 15 kilometer, legt emeritus hoogleraar politicologie Temario Rivera aan de University of the Philippines uit wat deze man zo populair maakt. Een belangrijke verklaring: Filippino's houden van show. "Een sterke persoonlijkheid met een krachtig verhaal, daar gaat het om", stelt Rivera.

Dat is terug te zien in de politieke campagnes. Kandidaten, vaak uit machtige families, trekken als sporthelden door stad en land. Filippino's vinden de reuring prachtig. Massaal lopen ze uit om T-shirts en petjes van hun favoriete politicus in ontvangst te nemen. Tegen de avond bestijgt dan de kandidaat, omringd door tv-beroemdheden, het podium en spreekt de massa toe.

"Mensen hebben een voorkeur voor een bulderende leider met dictatoriale trekjes", zegt Rivera. En dat past in een Filippijnse traditie: "Ferdinand Marcos (de voormalige dictator, red) en daarvoor president Manuel Quezon in de jaren veertig presenteerden zichzelf ook als sterke leiders en ze werden gezien als effectief." Zelfs Duterte's opmerkingen over het eigenhandig vermoorden van drugscriminelen, zoals hij deze week nog deed, wekken weinig weerstand.

De politieke cultuur van het land is meer van Latino-snit en wijkt af van die van Aziatische buurlanden. Spaanse missionarissen koloniseerden de Filippijnen vanuit Mexico en brachten zo het katholiek geloof en Latijnse invloeden naar Azië.

Maar er is ook een inhoudelijke reden waarom Duterte won. Veel Filippino's zijn overtuigd dat hun land in permanente chaos verkeert. "Mensen zien de straffeloosheid, de niet te stuiten corruptie, de conflicten en de nog altijd bestaande armoede. Dat bij elkaar is een explosieve combinatie", analyseert Rivera. "Het is daarom geen verrassing dat iemand als Duterte, die zich neerzet als krachtige leider, de verkiezingen wint."

Toch is er ook een groot verschil met de Latijns-Amerikaanse politiek. "In Zuid-Amerika zijn er sterke ideologisch gemotiveerde politieke partijen. Hier juist helemaal niet", zegt Rivera. Debatten tussen links en rechts bestaan amper in het land. Dat schept ruimte voor politieke avonturiers.

Zou Duterte er toch in slagen een georganiseerde volksbewegeging achter zich te krijgen, dan kan hij het politieke systeem echt op z'n kop zetten, maar de kans dat dat lukt is klein.

Toch zijn oligarchenfamilies en de pro-Amerikaanse legertop bevreesd voor zijn flirts met links. Duterte opende immers de deur naar gesprekken met communistische rebellen en haalde meermaals hard uit naar Washington.

Die sympathiën kunnen, als hij ze te ver doorvoert, nog eens zijn achilleshiel blijken, denkt Rivera. "Als Duterte inderdaad de banden met de Verenigde Staten doorsnijdt, dan zou dat best kunnen leiden tot een staatsgreep vanuit het leger. Hij zal voorzichtig moeten zijn."

Nieuwe wereldorde? Prima idee!

In zijn buitenlands beleid kiest Duterte voor een radicale koerswijziging. Jarenlang was oud-kolonisator Amerika de belangrijkste vriend van Manila. Maar Duterte haalt zijn neus op voor de VS en vooral voor Barack Obama.

Gisteren nog zei hij letterlijk "Bye-bye America". Amerikaanse troepen gebruikten de Filippijnen als militaire steunpilaar in de regio, maar aan die samenwerking lijkt een einde gekomen. Legeroefeningen met de VS werden afgeblazen, maar na de verkiezing van Donald Trump klonk toch weer optimistisme over de Amerikanen - 'we vloeken allebei veel.'

Maar liever doet hij zaken met Peking en Moskou. President Poetin noemde hij zijn 'idool'.

En als Peking en Moskou samen een nieuwe wereldorde willen beginnen, dan sluiten de Filippijnen direct aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden