Filip of Philippe, 't zal wel

De monarchie heeft de Belgen nooit zo geboeid. Dat de nieuwe koning zo bloedsaai is, maakt het er niet beter op. tekst

De Belgische koning Albert is iedereen te slim afgeweest door zó kort tevoren zijn aftreden bekend te maken. Toen hij op 3 juli aankondigde de troon al op 21 juli te zullen overdragen aan zijn zoon Filip verstomde abrupt de discussie over de inperking van de bevoegdheden van de koning. Op zó korte termijn zou er toch nooit een wetswijziging doorkomen. Alleen de Vlaams-nationalistische partij N-VA knarsetandde nog wat.

De Belgen zijn in vergelijking met Nederlanders onverschillig over hun koningshuis. Zowel aan Vlaamse als aan Franstalige zijde wordt de monarchie niet beleefd als nauw verweven met de Belgische geschiedenis. De koning is eerder een wat gekunsteld stamhoofd van een land dat in 1830 zelfstandig werd en dat, na wat mislukte pogingen om ergens een staatshoofd vandaan te halen, vanuit het Duitse Coburg een koning toverde.

In Vlaanderen wordt het koningshuis bovendien geassocieerd met de Franstalige elite. Een oprisping van dat sentiment was er vorige week nog even. Toen werd duidelijk dat koning Filip de wetten zou ondertekenen met Philippe, zijn naam voor de burgerlijke stand. Over de naam Albert was geen discussie geweest en diens voorganger Boudewijn ondertekende met een duidelijke B en daarna zoveel gekriebel dat niemand zag of hij nou Boudewijn had geschreven of Baudouin.

"We kunnen hem misschien koning Philips noemen, omdat hij nooit een groot licht is geweest?", stelde een Vlaming op Twitter voor. Een ander schreef dat Philippe voor hem goed was. "Ik ken veel Vlamingen die Philippe heten, niemand die er een probleem van maakt. Waarom dan nu wel?"

Ook het namenspel is, als zoveel, met een Belgisch compromis opgelost. Een in allerijl opgestelde wet regelt inmiddels dat Filip zowel zijn Nederlandse als zijn Franse naam mag gebruiken bij de ondertekening, maar dat hij zelf mag uitmaken wanneer hij welke versie toepast. Toch zijn er voor de toekomst meer taalproblemen te verwachten. Prinses Mathilde, vanaf morgen koningin, spreekt niet zo goed Nederlands. Een Vlaamse die in april met belangstelling op de televisie de Nederlandse troonswissel had bekeken, zei met enige afgunst: "Jullie Máxima spreekt beter Nederlands dan onze Mathilde". Van een in Brussel geboren jonkvrouw verwachten Vlamingen toch ietsje meer.

Stijve hark
De onverschilligheid van de Belgen voor de monarchie valt behalve uit de geschiedenis ook te verklaren uit het geringe seksappeal van de leden van het koninklijk huis. De aandacht op de Vlaamse televisiestations nam de afgelopen tien jaar met de helft af, van 3 procent van de zendtijd tot 1,5 procent, zo bleek deze maand uit onderzoek van de Katholieke Universiteit Leuven. En dit ondanks het feit dat de rol van koning Albert door de roerige politiek juist belangrijker was geworden. Voor kroonprins Filip en andere leden van het koninklijk huis was de aandacht bijna absent.

De 53-jarige Filip slaat op het vlak van saaiheid zo'n beetje alles. Toch leek er de afgelopen maanden iets veranderd. Zijn adviseurs hadden hem duidelijk te kennen gegeven dat hij aan zijn imago van stijve hark moest werken. Tijdens de 20 kilometer van Brussel, een populair jaarlijks hardloopevenement, deed afgelopen 26 mei opeens prins Filip mee. Na afloop gaf hij een interview aan de Franstalige televisiezender.

Een week eerder had hij zich al met zijn oudste dochter Elisabeth vertoond op een wetenschapsbeurs in de hoofdstad. De elfjarige Elisabeth, vanaf morgen de kroon-prinses, beantwoordde in keurig Nederlands een paar vraagjes over de Zuidpool en de Vlaamse televisie mocht dat vastleggen.

Deze Filip-is-heus-wel-ontspannen-campagne vormde een van de aanwijzingen dat een troonswissel werd voorbereid. Andere aanwijzingen waren er ook. Koning Albert had volgens bronnen aan het hof bij premier Elio Di Rupo aangezwengeld of hij mocht stoppen. De geruchten namen nog toe toen door de troonswissel in Nederland ook in België de discussie op gang kwam of de koning niet uit zichzelf zou mogen opstappen. Zó logisch was het niet dat de wet nog altijd voorschreef dat hij moest doorwerken tot hij er dood bij neerviel voordat zijn zoon hem zou mogen opvolgen. Het was duidelijk dat Di Rupo niet op dit scenario zat te wachten. Hij wilde liever dat de koning de verkiezingen van volgend jaar zou afwachten. De ervaring van koning Albert bij de regeringsvorming zou dan maar al te gewenst zijn.

Verstomde discussie
Ook uit de opzegbrief van Albert aan Di Rupo, die in de Belgische media is gepubliceerd, blijkt dat Di Rupo er bij de 79-jarige Albert op heeft aangedrongen te blijven. "Na enige bedenktijd te hebben genomen, zoals u voorstelde, kom ik terug op onze vorige gesprekken", begint de brief. Albert verklaart zijn wens om op te stappen met verwijzing naar zijn leeftijd en gezondheid. In zijn afscheidstoespraak pleit hij voor een monarchie die met haar tijd meegaat. Maar wat bedoelt hij daarmee?

De lopende, maar nu voorlopig verstomde discussie over de hervorming van het koningsschap ging over het instellen van een zuiver protocollaire rol voor de koning. Die zou geen wetten meer ondertekenen of betrokken worden bij de regeringsvorming, maar alleen nog buitenlandse gasten bezoeken en openingen verrichten.

Toch heeft de in december 2011 aangetreden regering-Di Rupo in haar korte regeerperiode wel al een paar andere zaken rond de monarchie veranderd. Zo zal met ingang van de regeerperiode van Filip het aantal toelagen voor leden van het koninklijk huis drastisch verminderen. Die zijn er voortaan alleen nog voor de volwassen geworden kroonprins(es), voor de koning of koningin zelf, de koning of koningin die zijn functie vroegtijdig neerlegt en voor de weduwe of weduwnaar van de koning of troonopvolger. Alle andere leden van het koninklijk huis moeten voortaan in eigen onderhoud voorzien. Al wordt via een overgangsbepaling nog een uitzondering gemaakt voor de broer en zus van Filip, Laurent en Astrid.

Een andere aanpassing is dat voortaan ook belasting moet worden betaald over de koninklijke vergoedingen. De regering-Di Rupo had bij aantreden al aangekondigd het probleem van de weinig transparante en zeer royale koninklijke administratie aan te pakken. De zaak kwam in een stroomversnelling toen begin dit jaar bleek dat de nu 85-jarige koningin Fabiola, de weduwe van Alberts voorganger koning Boudewijn, een privéfonds had opgericht om haar erfenis veilig te stellen voor de heffing van successierechten bij haar dood. De publieke verontwaardiging was zo groot dat Fabiola eind januari aankondigde het fonds op te doeken.

Drie maanden later bleek dat het fonds nog altijd bestond en dat er geen stappen waren gezet het op te heffen. Nog een maand later bleek dat Fabiola in Spanje een andere stichting had opgericht, waarin ze het vakantiehuis heeft ondergebracht dat zij samen met koningin Boudewijn in Spanje had en waarin haar man in 1993 was gestorven. Premier Di Rupo reageerde ronduit gepikeerd. "Ik verberg niet dat ik een diep onbehagen voel ten aanzien van deze herhaaldelijke episodes", zei hij in de Kamer.

DNA
Hoe het verder gaat met de vermogensfondsen is niet duidelijk. Een feit is dat daarna in een vloek en een zucht de rijkstoelage, de 'dotatieregeling', was aangepast.

Er zijn meer losse eindjes. De zaak-Boël bijvoorbeeld. Delphine Boël, een 45-jarige Belgische kunstenares, verraste eerder deze maand door via een rechtszaak het DNA te willen opeisen van prins Filip en prinses Astrid. Via die omweg wil ze aantonen dat koning Albert haar vader is.

Het DNA van Albert rechtstreeks vragen kon niet, omdat Albert als koning voor de rechtbank immuniteit geniet. Die immuniteit verliest hij morgen.

De rechtszaak neemt daarmee een andere, nog onbekende loop.

Onbekend is ook hoe Filip zich ontwikkelt. Filip kan verrassen, hopen velen. De cabaretier Bert Kruismans vergeleek hem met een fles ketchup. "Er zit nog wat in, maar het komt er moeilijk uit."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden