'Filantropen kunnen bezuinigingen niet opvangen'

Dark & Light is één van goede doelen die eindigde op de eerste plaats in de Top 50 van Trouw.

INTERVIEW - "Misschien dat door de crisis extra gelet gaat worden op de kwaliteit van een organisatie", zegt Rien van Gendt, voorzitter van de vereniging van Fondsen in Nederland (FIN) en bestuurslid van meer dan tien vermogensfondsen.

Hij reageert op de publicatie van de Goede Doelen Top 50 in Trouw afgelopen zaterdag, over de effectiviteit van goede doelen. Niet alleen donateurs zijn hierin geïnteresseerd, ook vermogensfondsen kijken streng of hun geld wel goed besteed wordt.

Worden vermogensfondsen - waar geld in zit van goed bedeelde particulieren, weldoenende bedrijven of nalatenschappen - strenger met het uitdelen van geld?

"Fondsen zijn steeds minder bereid gewoon een cheque uit te schrijven. De eigenaren willen betrokken zijn, hun expertise inbrengen en effecten meten. Zij vragen naar de doelstelling van de aanvrager, hoe hij die denkt te halen en of dat meetbaar is.

"Aan de andere kant moet je ook niet zo focussen op effectiviteit dat je alleen meetbare dingen doet. Unicef moet bijvoorbeeld elk jaar aangeven wat er is bereikt. Daardoor zou ze kunnen kiezen voor acties waarvan het effect direct meetbaar is, bijvoorbeeld vaccinatie, in plaats van iets doen dat strategischer is, maar waarvan het effect pas op de lange termijn zichtbaar is. Fondsen zijn daar vrijer in, omdat ze geen donateurs hebben aan wie ze verantwoording moeten afleggen."

Hoeveel geld hebben de vermogensfondsen jaarlijks te besteden?

"De 310 vermogensfondsen die lid zijn van het FIN hebben samen een vermogen van ruwweg 20 miljard euro.

"Gemiddeld keert een fonds jaarlijks 4 procent van zijn vermogen uit. Dus dat zou neerkomen op 800 miljoen per jaar. Om dat te kunnen halen, moet een fonds wel een rendement van 5 à 6 procent halen, anders holt de inflatie het fonds uit."

En dat is moeilijk in deze tijd.


"Vermogensfondsen zitten al sinds 2008 in een dip. Veel fondsen hebben bovendien staatsobligaties. Die werden gezien als veilige beleggingen, maar tel uit je winst in deze tijd. Juist met de economische crisis. Als je meer zou willen doen, kun je minder. Hoewel ik wel altijd bepleit dat fondsen die 4 procent blijven uitgeven. In betere economische tijden kan hun kapitaal weer aangroeien."

Wat merkt u van de overheidsbezuinigingen? Worden vermogensfondsen nu overspoeld met aanvragen?

"Exacte cijfers zijn er niet. Maar het lijkt erop dat het effect van een terugtrekkende overheid tweeledig is. Aan de ene kant is er meer behoefte aan financiële hulp: we krijgen meer aanvragen van individuele Nederlanders die tussen wal en schip dreigen te raken en meer aanvragen van het maatschappelijk middenveld. Dan gaat het om bibliotheken of jeugdhonken die moeten sluiten. Maar je ziet ook een daling van het aantal verzoeken van maatschappelijke organisaties.

Hoe kan dat?

"Hun bureaukosten werden vaak door de overheid betaald. Nu de overheid snijdt in subsidies, ontstaat bij mij steeds meer het beeld dat goede doelen hun personeelsbestanden hebben moeten inkrimpen. Hierdoor hebben zij ook minder capaciteit om fondsen aan te vragen."

Kunnen jullie het gat dat de overheid slaat opvangen, of hebben jullie daar de slagkracht niet voor?

"De overheid overschat niet alleen onze omvang, maar ook onze intentie. Wij zijn geen substituut voor de overheid. Ik zeg niet dat een vermogensfonds nooit een project zal financieren dat eerder overheidssubsidie kreeg. Als het project in de missie past, zou het best steun kunnen krijgen. Maar het moet niet de standaard worden. We moeten ook de luis in de pels van de overheid blijven. Neem bijvoorbeeld het Stoutfonds. Dat betaalt boetes voor bedrijven die vluchteling-studenten een stageplaats aanbieden."

Burgers nemen over waar overheid kort

Filantropie wordt belangrijker nu de overheid bezuinigt op terreinen als sociale zekerheid, ontwikkelingssamenwerking en cultuur. Goede doelen en kerkelijke organisaties merken dat individuele Nederlanders vaker aankloppen voor hulp. Bijvoorbeeld bij voedsel- en kledingbanken, weet Steven van Eijck, voorzitter van de Stichting Samenwerkende Brancheorganisaties in de Filantropie (SBF). "Ik verwacht dat na 1 januari, als mensen echt iets gaan voelen van die bezuinigingen die nu alleen nog op papier bestaan, het aantal mensen met een hulpvraag verder zal toenemen. Dat zullen we gaan monitoren."

Met een terugtredende overheid zijn er partijen nodig die het stokje overnemen, omdat de behoefte van mensen aan bijvoorbeeld cultuur, natuur of voedselbanken niet zal afnemen. De overheid en de filantropische sector zijn communicerende vaten, bepleit Van Eijck.

"De overheid bepaalt waar zij kort, zoals op cultuur of sociale zekerheid. Burgers en ondernemers besluiten welke dingen zij daarvan oppakken. De gezondheidsdoelen zijn bijvoorbeeld in beweging gekomen nu zij zien dat chronisch zieken het moeilijker krijgen. Hoewel het niet de bedoeling is dat filantropen de gaten vullen die het overheidsbeleid schiet. Hun verantwoordelijkheid is totaal anders dan die van de overheid."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden