Fikse dreun voor het nog jonge strafhof

oorlogsmisdaden | Zuid-Afrika wil weg uit het ICC. Meer Afrikaanse landen kunnen volgen. Wat zijn verdragen nog waard?

ADDIE SCHULTE en REDACTIE BUITENLAND

De regering van Zuid-Afrika zegt dat het een moeilijke beslissing is geweest. Maar de verplichting om verdachte staatshoofden te arresteren gaat Pretoria te ver. Dat komt in botsing met het streven diplomatieke oplossingen voor conflicten te zoeken, zegt minister van justitie Michael Masutha. Daarvoor moeten strijdende partijen het land kunnen bezoeken, ook als ze op de verdachtenlijst van het Internationaal Srafhof (ICC) staan.

Vorig jaar was er een hoogoplopende controverse rond het bezoek aan Zuid-Afrika van de Soedanese president Omar al-Bashir, die door het strafhof gezocht wordt voor oorlogsmisdaden en genocide in Darfur. De regering-Zuma weigerde hem te arresteren, terwijl de regels van het strafhof dat wel verplichten. Bashir kon ongehinderd vertrekken.

Net als sommige andere Afrikaanse leiders klaagt de Zuid-Afrikaanse regering over de grote aandacht van het strafhof voor Afrika, dat alleen nog verdachten uit dat continent heeft berecht. Er zijn onderzoeken gestart naar conflicten in Georgië, Oekraïne, Irak, de Palestijnse gebieden en Afghanistan, maar daar is nog niemand voor aangeklaagd.

Eerder deze maand kondigde het kleine Burundi al aan zich terug te trekken uit het strafhof. Het vertrek van een of twee landen is ernstig, maar het wordt een groot probleem als er meer volgen, zegt André de Hoogh, docent internationaal recht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Mogelijke navolgers zijn Kenia, Namibië en Oeganda. Kenia verkeert in een bijzondere omstandigheid omdat de huidige president Uhuru Kenyatta door het ICC werd aangeklaagd voor het organiseren van geweld tijdens de verkiezingscampagne van 2007. Die aanklacht werd ingetrokken wegens gebrek aan bewijs.

Op een top van de Afrikaanse Unie in januari zal de verhouding met het Internationaal Strafhof een belangrijk onderwerp zijn, zegt een Oegandese minister, die suggereert dat de Afrikaanse landen het beste een gezamenlijk besluit kunnen nemen.

De Hoogh vergelijkt de stap van Zuid-Afrika met de Brexit, met het verschil dat het 14 jaar oude strafhof nog niet zo gevestigd is als de EU. Het Internatonaal Strafhof heeft nog maar een paar veroordelingen uitgesproken. Toen het onlangs in een snelle procedure een djihadist veroordeelde voor het vernietigen van cultureel erfgoed in Timboektoe, werd dat als een buitengewoon succes gezien.

Het ambitieuze streven van het strafhof, waarbij tot nu toe 124 landen zijn aangesloten, is te garanderen dat genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid niet onbestraft blijven. Daar heeft het een bescheiden begin meegemaakt.

Maar de Verenigde Staten, Rusland, China en India zijn er altijd buiten gebleven. Veel conflicten woekeren voort zonder enige rol van het strafhof. Met de oorlog in Syrië houdt het strafhof zich niet bezig, want dat land is niet aangesloten bij het strafhof en de Veiligheidsraad heeft geen opdracht tot onderzoek gegeven.

Het vertrek van Zuid-Afrika past bij het verlangen van landen om hun gedrag niet te laten bepalen door internationale organisaties en bindende afspraken. Ze willen zelfstandig over hun eigen beleid beslissen.

Groot-Brittannië demonstreerde dat met de Brexit, China door een internationaal-gerechtelijke uitspraak over de Zuid-Chinese Zee naast zich neer te leggen, en Rusland door de annexatie van de Krim, terwijl het volgens sommigen oorlogsmisdaden pleegt met de bombardementen in Syrië.

Als er verdragen opgezegd moet worden en betrekkingen met andere landen beschadigd raken, wordt dat op de koop toegenomen. De vrees is dat via dit soort stappen de internationale orde langzaam wordt ondermijnd.

Vandaag 4|5

Meer nieuws over het ICC

undefined

In het kort

De plicht om verdachte staatshoofden te arresteren gaat de regering-Zuma te ver

Het ICC zou alleen aandacht hebben voor Afrika, klagen veel Afrikaanse leiders

Het ICC heeft nog weinig veroordelingen uitgesproken

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden