Interview

Figuurzagend door het asbest, want niemand stond stil bij het risico

Reclame voor golfplaten.

Wat deed je in de jaren zeventig als je een stukje asbest nodig had? Je kocht een grote plaat, pakte een figuurzaag en je maakte de vorm die je nodig had. Stoffige klusjes waren dat wel, herinnert Jan Willem Henfling (66) zich. In 1970 verzaagde hij als student in het laboratorium voor biologische toxicologie van de Universiteit Utrecht asbest.

Besef van risico's was er feitelijk niet, zegt hij. "Iedereen daar in dat lab wist vast wel dat asbest onveilig was, maar praten over beschermende maatregelen was voor bij de middagthee. Eerst de klus en dan de thee."

In dat licht bezien vindt hij het onbegrijpelijk dat het gerechtshof in Den Haag onlangs bepaalde dat twee voormalige Rotterdamse scheepswerven verantwoordelijk zijn voor asbestkanker bij gepensioneerde werknemers, voor een besmetting die beide mannen in de vroege jaren vijftig al moeten hebben opgelopen. Dat was dus twintig jaar voordat Henfling zijn plaatjes asbest verzaagde in een toxicologie-lab.

Aansprakelijkheid
De grens voor aansprakelijkheid van werkgevers bij asbestkanker is in de afgelopen jaren door steeds nieuwe uitspraken almaar verder in de tijd teruggeschoven. Twee jaar geleden lag die nog in 1969, vorig jaar was het nog ergens midden jaren zestig, inmiddels begint volgens het hof de aansprakelijkheid al in 1948, toen asbestose (stoflongen door het inademen van asbestvezels) in Nederland officieel werd erkend als beroepsziekte. Vanaf dat moment kenden werkgevers een van de risico's van asbest en hadden zij hun werknemers moeten beschermen, aldus het hof in twee arresten, die overigens nog niet onherroepelijk zijn. Er staat nog cassatie open bij de Hoge Raad.

"Ik begrijp deze ex-werknemers en hun nabestaanden wel. Ik gun hen ook alle mogelijke genoegdoening. Maar moreel gezien: hoe redelijk is het als werkgevers nog aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de gevolgen van iets dat destijds door niemand echt serieus werd genomen?"

Met de wetenschapppelijke kennis van nu is het makkelijk juridisch oordelen over vroeger, zegt Henfling. "Maar tussen iets kunnen weten op basis van wetenschappelijke informatie en het in de praktijk toepassen van die kennis, bestaat een enorme kloof."

Henfling is gepensioneerd adviseur kwaliteitsmanagement. Tot 1998 was hij directeur van het Rijksinstituut voor Visserij Onderzoek, het huidige Imares.

In 1970 werkte hij als student in het toxicologisch lab van de veterinaire faculteit van de Universiteit Utrecht. "We hadden een methode nodig om lood in vissen en kwik in zeehonden vast te stellen. We vernietigden in het lab het biologische materiaal in geconcentreerd salpeterzuur door het daarin op te koken. Dat deed je toen nog in glazen kolfjes op een gasbrander.

Kucherig
Die kolfjes moesten op een houder die heel heet kon worden en toch geen warmte geleidde. Asbest leek me ideaal en ik kocht een plaat van een aannemer om de hoek. Al het zaagwerk deed ik gewoon midden in het lab tussen andere mensen en aan de tafel waaraan we ook lunchten en thee dronken. De grote plaat ging met een handzaag in kleinere plaatjes en daarin zaagde ik ronde gaten voor de kolfjes. Dat ging natuurlijk toen nog met de hand en een figuurzaag. Ik herinner me nog hoe enorm 'kucherig' dat werk was, door het fijne stof dat vrijkwam. Dat stof was trouwens minder hinderlijk als je zaagde met een sigaretje tussen de tanden."

Henfling is er zeker van dat ten minste de leidinggevenden in het lab hun literatuur bijhielden en op de hoogte waren van de asbest-discussie. "Maar", zegt hij: "Echt helemaal niemand stond er toen bij stil dat zo'n paar plaatjes zagen ook een risico inhield. Zelfs toxicologen niet. Stel dat ik morgen de diagnose krijg van asbestlongen, dan moet dat het gevolg zijn van die exercitie. Ik heb later nooit meer met asbest gewerkt. Zou het redelijk zijn de universiteit van nu aansprakelijk te stellen voor de blootstelling van toen? Juridisch wellicht, maar moreel? En zouden rechters zo'n overweging ook niet mogen meenemen? Recht doen is toch toegepaste moraliteit?"

Jan Willem Henfling: 'Zou het redelijk zijn de universiteit van nu aansprakelijk te stellen voor de blootstelling van toen? Juridisch wellicht, maar moreel?'
Reclame voor bloembakken met asbest erin.
Reclame voor asbestcement-producten.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden