Fietsen in Polen: recreatie voor doorzetters

De fietser mag in Polen een tweederangs weggebruiker zijn, toch is het fenomeen fiets er aan een opmars bezig. En voor de toerist die eens wat anders wil is er de Green Velo.

Eigenlijk is Polen best een mooi land om in te fietsen. Daar zijn de Polen de laatste jaren ook achtergekomen. Niet allemaal - de fietser is nog altijd een tweederangs weggebruiker - maar het fenomeen fiets is niet meer weg te denken uit het landschap. Althans bij mooi weer. Bij slecht weer geen fiets, want als dagelijks transportmiddel heeft het rijwiel nog geen brede ingang gevonden.


Vooral niet 's winters als er een dik pak sneeuw ligt en het hard vriest. Dat doet het vooral in de herinnering, want sinds een jaar of tien is de winter ook in Polen aan de kwakkel. In principe zou de Pool nu dus ook 's winters kunnen fietsen, maar slechts een enkele zonderling die zich daar aan waagt. In de donkere seizoenen voldoet Polen aan zijn stereotype van grauwheid. Maar de andere helft van het jaar is het land mooi en het befietsen waardig. Vooral voor de toerist die eens iets anders wil.


Voor die categorie is er nu de Green Velo, een fietsroute van ruim tweeduizend kilometer door het oosten van Polen. Het is een afwisselende route. Polen laten zich er graag op voorstaan dat hun land het hart van Europa is, waar oost en west, noord en zuid elkaar raken. Wie die de volledige route volgt, kan dat beamen.


De route begint in het stadje Elbl¿g. Van hieruit gaat het dwars door voormalig Oost-Pruisen. Van Frombork aan de Oostzee, waar in de kathedraal-burcht Copernicus bedacht dat de aarde om de zon draait en niet omgekeerd, tot aan het historische drielandenpunt waar Polen tegenwoordig grenst aan Litouwen en Rusland. Vervolgens veranderen architectuur en landschap in iets wat sterk aan Rusland doet denken. De route leidt langs de grenzen met Wit-Rusland en Oekraïne. Een heuvelig, slaperig landschap dat ooit het decor vormde voor het multi-etnische Polen. Kerken en kloosters van zowel katholieken als oosters-orthodoxen wisselen elkaar af.


Donaumonarchie


In het zuidoosten hangt in de steden nog altijd een waas van Donaumonarchie, dankzij architectuur uit de negentiende eeuw toen Wenen hier de dienst uitmaakte. Zoals in Przemy¿l, een schilderachtig stadje aan de grens met Oekraïne.


In het oosten van Polen getuigen voormalige stettles van ruim zevenhonderd jaar Joodse aanwezigheid. De best bewaarde synagoge staat in ¿a¿cut, naast het paleis. Hij kwam ongedeerd de oorlog door, omdat de heer van het paleis afbranden verbood. Bij het drielandenpunt van Polen, Wit-Rusland en Oekraïne ligt Sobibór, waar verscholen in het bos de sporen van het gelijknamige vernietigingskamp liggen.


In Polen is fietsen vooral rekreacja voor stedelingen. Op het platteland ligt dat anders. Hier heeft de fiets zijn waarde als transportmiddel behouden. Spichtige modelletjes met obscure namen uit lang vervlogen socialistische tijden staan geparkeerd voor dorpswinkeltjes die tevens informeel dienstdoen als kroeg. Met de fiets is het hier als met kaas en houten huisjes. Inferieur spul voor arme lui, dat je gebruikt bij gebrek aan beter: auto's, vlees en beton.


Hip en authentiek


In de steden verandert dat. Ook in Polen vinden stedelingen die 'ouderwetse' dingen juist hip en authentiek. Je ziet dat ook bij onderdak. Agroturystyka heeft geen hoge vlucht genomen in Polen, terwijl het land in principe alle ingrediënten heeft voor slapen bij de boer. Veel kleinschalige, gemengde boerenbedrijven, veel ruimte en veel natuur. In de praktijk blijkt de smaak van de Poolse boer vaak niet die van de toerist. Succesvolle agrotoerisme-onderkomens worden niet zelden gerund door stedelingen die de stad hebben verruild voor de rust van het platteland.


Een groot deel van de Green Velo bestaat uit zandpaden en verlaten asfaltwegen. De doorzetter wordt beloond met mooi en afwisselend landschap. Centraal-Polen mag dan een pannekoek zijn, langs de randen - ook langs de oostrand - is Polen mooi. Van glooiend tot bergachtig, met bossen, meren en grotendeels wilde rivieren. Het land is gezegend met prachtige natuur.


Architectuur is een ander verhaal. Polen hebben een eigenaardig gevoel voor proportie, kleur en materiaalkeuze. Over smaak valt niet te twisten, maar het is een feit dat op dit gebied volledige vrijheid heerst, of zo u wilt anarchie. Vooral op het platteland.


Het landschap is getekend door individualisme. Dorpskernen zijn een uitzondering, lintbebouwing is de regel. Daarbuiten liggen huizen verstooid. Dat heeft als voordeel, of nadeel, dat je nooit ver van de bewoonde wereld bent. Zodra zich iets van een pleintje of een brink aftekent, ben je in een stad, of op zijn minst een stadje. En waag het niet zo'n dorp een dorp te noemen, want voor je het weet treed je eeuwenoude privileges met voeten.


Een prettige bijkomstigheid is het weer. 's Zomers blijft de neerslag vrijwel altijd beperkt tot onweersbuien. Dorpen hebben behalve voor Nederlandse kelen onuitspreekbare namen nog ouderwetse dorpswinkeltjes. Restaurants zijn soms dun gezaaid. Maar ze zijn verrassend goed op verrassende plekken.


Culinaire hoe&wat


Schrik niet als je wisselgeld krijgt aangeboden nadat je tien euro hebt neergetelt voor een eenvoudige doch voedzame tweepersoonsmaaltijd inclusief drankjes. De Poolse keuken is sowieso de reis waard. Maar neem wel een culinaire hoe&wat mee om je weg te vinden door de pierogi, de ¿urek, de schabowy en de go¿¿bki. Met de menukaart is het als met de fietskaart: recreatie voor doorzetters.


Laat je racefiets thuis


De organisatoren van de Green Velo verzekeren dat de hele route goed begaanbaar is. Dat is het benadrukken waard, want een fietsroute is in Polen niet per definitie een fietspad.


Dat vergeet je nooit meer als je ooit een uur door rul zand hebt geploegd, terwijl er toch echt keurige markeringen op de bomen staan. Het fijne van fietsroutes is namelijk dat je er als gemeente of provincie alleen een pot verf voor nodig hebt. Je racefiets kun je dan ook beter thuislaten. Het schelpenpaadje is volstrekt onbekend, asfalt en beton zijn schaars.


Schaars, maar minder schaars dan vroeger. Nabij grotere plaatsen vindt je vaak heuse, verharde fietspaden. Dat heeft te maken met de toename van het aantal fietsers, maar ook met Europees geld. Ook de Green Velo dankt zijn bestaan aan het Brusselse manna.


Om de oostelijke provincies - de economisch zwakste regio van Polen - een extra duwtje te geven, kwam er een speciale pot voor Oost-Polen. Dat verklaart ook het grillige en soms wat willekeurige verloop van de route; alle deelnemende provincies moesten hun deel krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden