Fietsen in de geest van Vincent

2015 is het Van Gogh-jaar. Om de grote schilder alvast te eren, deden we een deel van de Vincent van Gogh-fietsroute rondom Nuenen. Dwars door de Brabantse natuur die de kunstenaar zo inspireerde.

Omdat we zelf - deels - van Brabantse bloede zijn, mogen we graag vertoeven in de zuidelijke provincie. Maar hoe verleid je toeristen die niks hebben met het 'land van bossen, vennen en de Meijerij' om er ook eens een kijkje te nemen? Dan doe je een beroep op je beroemdste zoon - kunstenaar Vincent van Gogh, die in 1890 op slechts 37-jarige leeftijd het leven liet. In 2015 is dat dus 125 jaar geleden; marketing-technisch aanleiding genoeg om het Van Gogh-jaar uit te roepen. Dat gaat gepaard met een internationaal programma, waarmee ook Brabant zich op de kaart wil zetten.

We nemen alvast een voorschot op het festijn met een van de vijf etappes van de 335 kilometer lange Van Gogh-fietsroute, en kiezen voor vertrekpunt Nuenen, het dorpje tussen Eindhoven en Helmond waar Van Gogh op 30-jarige leeftijd na tal van teleurstellingen weer bij zijn ouders introk. Geïnspireerd door de natuur en boerenbevolking maakte hij er in twee jaar tijd een kwart van zijn ruim 2200 tekeningen en schilderijen. Vanzelfsprekend hangt er daar geen een van in Vincentre, het informatiecentrum annex de VVV aan de Nuenense hoofdstraat, waar het levensverhaal van de kunstenaar uit de doeken wordt gedaan. Het enige van Vincents hand is een ingelijst briefje aan de gemeente dat op de eerste verdieping prijkt. "We hebben niet het echte werk, maar wel het echte verhaal", promoot gids Harry van den Nieuwenhof.

Schuin tegenover Vincentre bevindt zich de pastorie, waar het domineesechtpaar Van Gogh op 5 december 1883 met tegenzin de deur opende voor hun getroubleerde zoon. Hoewel het pleisterwerk - toen een teken van welstand - is verwijderd, oogt het fraaie pand nog nagenoeg hetzelfde als op het olieverfdoek dat Vincent ervan maakte. Dat geldt ook voor het nabijgelegen hervormde kerkje waar vader Van Gogh preekte, en dat tegenwoordig een trouwlocatie is. Onze toegewijde Vincentre-gids zou het liefst het gehele Nuenense parcours afleggen met zeventien aan de meester gerelateerde plaatsen -stuk voor stuk voorzien van een informatiezuil. Maar we gaan toch voor de fietstocht door veld en beemd. Ook in de geest van natuurminnende Vincent, die de liefde voor alles wat groeit en bloeit met de paplepel kreeg ingegoten. Daarin manifesteert zich de aanwezigheid van de Schepper, vonden zijn pa en moe.

Uiteraard viel er eind negentiende-eeuw heel wat meer natuur te genieten. Desondanks wordt het na een luttele tien minuten trappen aan de oostkant van Nuenen al behoorlijk groen. Of liever: bruin, geel en oranje, de herfsttinten die Van Goghs lievelingskleuren waren, zoals blijkt uit de uitbundige correspondentie met onder anderen broer Theo.

'Het najaar maakt de natuur nog inniger en ernstiger', schreef Vincent. En aan zijn schilderskompaan Van Rappard schreef de schilder dat hij verlangde naar een land waar het altijd herfst was.

Daar moeten we zelf niet aan denken. Maar toegegeven: de Papenvoortse heide, onderdeel van de Stiphoutse Bossen, ligt er deze tijd van het jaar prachtig verstild bij. En nog zo'n voordeel van dit jaargetijde: op het wel erg smalle fietspad hebben we nauwelijks last van tegenliggers. Dat is in de lente en zomer - met name in de weekenden - wel even anders, weet onze gids uit ervaring.

Voordat we over de heide peddelen, staan we nog even stil bij de plek waar eens de Oude Toren prijkte. Van Gogh tekende het overblijfsel van een dertiende-eeuwse kerk dat destijds in de velden buiten Nuenen lag vaak. Nog tijdens zijn verblijf in het dorp sneuvelde het bouwwerk, waarvan de opgegraven resten tegenwoordig zijn ingeklemd tussen een drukke provinciale weg en jarentachtignieuwbouw. Op het bijbehorende kerkhofje ligt nog altijd vader Van Gogh begraven, die in 1885 door een hartaanval plots het leven liet. Zijn dood was voor Vincent een van de redenen om Nuenen te verruilen voor Antwerpen, waarna hij zich in Frankrijk vestigde.

Daar verdween het land van zijn jeugd nooit helemaal uit zijn gedachten, vermeldt het boek 'Van Gogh & Brabant' van kunsthistorica Rebecca Nelemans. Wanneer we de eenzame, door bomen en akkers omgeven toren van Stiphout passeren - eveneens een restant van een middeleeuwse kerk - kunnen we ons daar van alles bij voorstellen. Vervolgens voert de tocht langs het ten noorden van Nuenen gelegen Wilhelminakanaal, dat in de eerste decennia van de vorige eeuw werd gegraven.

Hier raken we de landschappelijke link met Vincent kwijt, maar we ontwaren vlak ervoor nog wel een tafereel dat hem vast had kunnen bekoren: een boer moederziel alleen op een kale, grauwe akker. Als we het plaatje uitvoerig bestuderen, blijkt het echter wat wat minder idyllisch: de man heeft een metaaldetector in de hand.

En ook langs het kanaal manifesteren zich de moderne tijden. Ter hoogte van Gerwen staan verschillende borden die protesteren tegen de plannen om de zogeheten verkeersruit rond Eindhoven uit te breiden met een stuk snelweg langs het vaarwater. Dan zou het gedaan zijn met de rust in de lieflijke buurtschappen Bokt en Esp, maar gelukkig ziet het er naar uit dat de weg er niet komt.

Eindhoven, waar Van Gogh verf kocht en les gaf aan een clubje zondagsschilders, laten we rechts liggen. De 51 kilometer lange route maakt officieel een lus rondom de drukke stad, waar we ondanks het genot van een gehuurde elektrische fiets geen trek in hebben. Liever gaan we terug door het dal van de rivier de Dommel, waarlangs de grote schilder graag mocht wandelen. Even ten noorden van Nuenen zijn er weer locaties die aan hem herinneren. Zoals de plek van het huisje van de familie De Groot, die model stond voor het bekendste werk uit de Brabantse periode: 'De aardappeleters'.

Het huisje dat er tegenwoordig staat, is uiteraard heel wat moderner, maar oogt opvallend armoedig. Het zou ons niet verbazen als de dis er nog altijd aan de karige kant is.

Een flink contrast met het joyeuze centrum van Nuenen, waar de sporen van de straatarme negentiende eeuw allang zijn uitgewist. Rond het park in het centrumpje een keur aan horeca en winkels. Toch fietsen we even verder naar de Opwettense watermolen bezuiden het forenzendorp - ook vastgelegd door Vincent - waarin sinds een paar jaar een restaurant zit. Daar wacht ons warm haardvuur en goede gastronomie. Eveneens een reden waarom we van Bourgondisch Brabant houden.

undefined

De andere vier etappes

De 335 kilometer tellende Vincent van Gogh-fietsroute is bewegwijzerd volgens het fietsknooppuntensysteem. Het Nuenense traject hebben we in tegenovergestelde richting gedaan. De andere vier etappes beginnen in: Zundert (geboorteplaats), Etten-Leur (verblijf bij ouders op 28-jarige leeftijd), Tilburg (hbs-tijd) en Den Bosch (Noordbrabants Museum met werk van de kunstenaar). De folder met de routes is voor 4,95 euro te koop bij de vertrekpunten. Meer info: routesinbrabant.nl/go/van-gogh-fietsroute

Wie minder kilometers wil maken en alle plaatsen in Nuenen wil bezoeken die iets met de kunstenaar te maken hebben, kan bij Vincentre het boekje 'Op pad met Vincent' (5,95 euro) kopen. Daarin staat onder meer een fietsroute van circa 20 kilometer met uitleg over 17 Van Gogh-locaties in en rondom het Brabantse dorp. Meer info: vgvn.nl

undefined

Van Gogh-jaar

In 2015 zijn er allerlei exposities en activiteiten. Op 24 januari opent het Noordbrabants Museum in Den Bosch de expositie 'Design uit het land van de aardappeleters: Vormgevers ontmoeten Van Gogh'. Daarin worden objecten van aan Brabant gerelateerde ontwerpers gekoppeld aan drie bekende werken van de kunstenaar. Voor een overzicht van het Nederlandse programma: vangogh2015.eu

België en Frankrijk doen mee aan het Van Gogh-jaar. Vanaf 25 januari heeft het Museum voor Schone Kunsten in het Belgische Mons (Culturele Hoofdstad van Europa) de tentoonstelling 'Van Gogh in de Borinage, de geboorte van een kunstenaar'. Die omvat 70 schilderijen en tekeningen uit internationale collecties. De buitenlandse agenda is te vinden op: vangogheurope.eu

undefined

Sterren in het asfalt

Wie de volledige Nuenense route doet, komt langs het Van Gogh-Roosegaarde fietspad, dat tussen de Opwettense en Collse Watermolen in Eindhoven ligt. In het wegdek zitten lichtgevende steentjes die fragmenten vormen uit het beroemde doek 'Sterrennacht' dat Van Gogh in 1889 in Frankrijk maakte. Pas als het donker is, is het sterrenpatroon te zien.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden