Fietsen en varen langs de linie

In het rivierenlandschap zorgen pontjes ervoor dat fietsers op de mooiste plekken kunnen komen. Maar ze varen niet altijd, dus maak er gebruik van nu het kan.

Voor sommige fietstochten moet het echt zomer zijn - en niet eens vanwege het weer. Het Liniepontje vaart alleen gedurende de zomermaanden over de Lek. Het verbindt drie verdedigingswerken van de Hollandse waterlinie: Fort Everdingen, Fort Honswijk en voor het eerst ook Werk aan 't Spoel nabij Culemborg. De vaartocht van een half uur geeft de fietstocht langs beide oevers van de rivier iets bijzonders.

De route start bij de haven van Culemborg. Een trein dendert over de stalen boogbrug hoog boven de rivier. Het smalle tunneltje onder het spoor voert naar de Goilberdingerdijk, waar even verderop een bronzen vrouw zichzelf en haar kind beschermt met een paraplu. Het beeld van Dick Matze herinnert aan de dijkverbetering die hier is uitgevoerd na de dreiging van het hoge water midden jaren negentig.

In andere tijden bood het water hier juist bescherming. De Nieuwe Hollandse Waterlinie deed dienst tussen 1815 en 1940. Een ingenieus systeem van sluizen, dijken en kanalen van maar liefst 85 kilometer, van Muiden tot aan de Biesbosch. Bij oorlogsdreiging werd het polderland opzettelijk tot kniehoogte onder water gezet. Dat maakte het onbegaanbaar voor de vijand.

Op zwakke punten werd de linie versterkt door forten als Werk aan 't Spoel, waar het liniepontje aanmeert. Bij de aanlegsteiger staat sinds juni een imposante houten 'inundatiebank'. De gegraveerde tekeningen op de rugleuning vertellen de geschiedenis van Het Spoel.

Het kleine fort is het oudste in de regio en de afgelopen twee jaar flink onder handen genomen. Het wordt een plek waar 'cultuur en natuur hand in hand gaan.' "Tot een paar jaar geleden was het hier één groot oerwoud", vertelt Anita van Zantvoort die namens Stichting Werk aan 't Spoel het terrein beheert. Tot 1993 maakte de Explosieven Opruimingen Dienst nog gebruik van het terrein, maar daarna is het in verval geraakt. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan het herstel van monumentale onderdelen als de bomvrije gebouwen, de genieloods en de historische omwalling. Nieuw zijn het openlucht-amfitheater en het houten 'Forthuis' waar restaurant De Veldkeuken in huist.

Het uitzicht over de uiterwaarden is prachtig. Galloways - van oorsprong uit Schotland afkomstige runderen - waden door de rivierbedding. "Ik heb hier ook al lepelaars gezien, waarschijnlijk uit het Naardermeer," vertelt Van Zantvoort. "En kijk, daar woon ik", Van Zantvoort wijst naar de onlangs gerestaureerde fortwachterswoning uit 1880. "Ik voel me wel een bofkont. Wie heeft er nou een bunker in zijn tuin?"

Tijdens het wachten op de pont is er tijd voor een wandeling rondom het fort of door de hoogstamboomgaard die er naast ligt. Nog steeds groeien er oude appel- en perenrassen zoals bloemee, sterappel, jasappel, gieser wildeman en suikerpeer. Onder de bomen grazen schapen. "Honderd jaar geleden was dit de 'Armenboomgaard' van de rooms-katholieke kerk, de opbrengst ging naar de armen", weet Van Zantvoort.

De vaartocht naar Fort Honswijk begint. Bij Fort Everdingen wordt even gepauzeerd en stappen weer nieuwe passagiers aan boord. De kapitein draait een shaggie terwijl passagiers hun fietsen gebroederlijk naast elkaar op het voordek zetten. Eenmaal aan de overkant, kronkelt de route verder langs de noordelijke oever van de rivier. Natuurgebied, weidegrond en akkerbouw wisselen elkaar af. En ook hier doemen op verschillende plaatsen in het landschap de robuuste resten van de Hollandse Waterlinie op. Bunkers waarin eens soldaten zich verschansten fungeren nu als schaduwplek voor schapen.

Via het 'Beusichemse Veer' wordt weer teruggevaren naar de zuidoever van de Lek. Op verschillende plekken kan letterlijk geproefd worden van het Betuwse land. Je hoeft alleen maar de roodgeschilderde letters te volgen: 'Kersen eten, 200 m. rechts'. Even later waarschuwt een verkeersbord voor overstekende koeien. En daar zijn ze al!

Na een dag grazen in de uiterwaarden, trekt aan het eind van de middag over de Beusichemsedijk een hele stoet terug naar de stal. "Straks worden ze gemolken. En ze maken ook nog kaas." Een jongeman in overall begeleidt de dames bij de oversteek en roept de auto's een halt toe.

De forten bij Culemborg
Waarom?
Omdat de Liniepont alleen in de zomer vaart. Het voet/fietsveer tussen de forten Werk aan 't Spoel, Everdingen en Honswijk vaart t/m zondag 21 augustus dagelijks en van 27 augustus t/m 25 september alleen in de weekenden. Eerste afvaart vanaf Werk aan 't Spoel om 10:30 uur, laatste afvaart om 16:45 uur. Maximaal tien passagiers. Kosten voor fietsers: € 1,50. Kijk voor het complete vaarschema op www.liniepont.nl.

Wat?
De route kronkelt langs de zuid- en noordoever van de Lek en voert langs prachtige natuurgebieden, weidegronden en boomgaarden. Daarbij doemen op verschillende plaatsen de robuuste resten van de Hollandse Waterlinie op.

Begin- en eindpunt
De start is bij de haven van Culemborg. Parkeren is daar gratis. Bij de fietsenstalling van station Culemborg kunnen ook fietsen worden gehuurd (voor informatie en reservering: tel. 0345-534979). Vanaf het station fiets je in 10 minuten naar de haven.

route
Maak gebruik van de fietsknooppunten. 42 (haven) - 41 - richting 40, maar ter hoogte van Werk aan 't Spoel (Goilberdingerdijk 40) overvaren met de liniepont, via Fort Everdingen naar Fort Honswijk. Aldaar rechtsaf de dijk op, richting 51 - 52 - 54 - 96 - 43 (overvaren via Beusichemse veer) - 42. Wie een langere tocht wil maken, kan ter hoogte van knooppunt 96 ook doorfietsen naar knooppunt 15 en pas bij Wijk bij Duurstede weer overvaren. Het vervolg is dan: 96 - 15 - 37 - 38 - 39 - 43 - 42.

Horeca
Ter hoogte van knooppunt 42: Restaurant Op de Haven www.restaurantopdehaven.nl en het koffiezaakje Lekkers aan de Lek in een pipowagen tussen de pont en de haven www.lekkersaandelek.nl In het Forthuis van Werk aan 't Spoel huist De Veldkeuken. Alle producten zijn biologisch. www.veldkeuken.nl N.B. wegens werkzaamheden is de Veldkeuken van 9 tot 26 augustus gesloten.

Ter hoogte van knooppunt 96 staat Restaurant het Veerhuys. www.veerhuys.eu

Activiteiten
Kijk voor activiteiten en openingstijden van Werk aan 't Spoel op www.werkaanhetspoel.nlSeptember is de nationale fortenmaand. www.fortenmaand.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden