Fietsen boven de bel

De provincie Groningen is de laatste tijd hoofdzakelijk in het nieuws omdat de aarde er beeft vanwege de gaswinning. Je zou bijna vergeten dat het er goed fietsen is.

Het is illustratief voor de houding van Randstedelingen, en dus ook van de Haagse politici. Afgezien van een voor fietstoeristen weinig aanlokkelijk deel van Flevoland, was Groningen twee jaar geleden het allerlaatste stukje Nederland dat een fietsroutenetwerk kreeg. Kennelijk ligt de provincie te ver weg. Aan mooie fietsweggetjes is er nochtans geen gebrek, zoveel weet ik. Weggetjes die dorpen verbinden waarvan het karakter in de gevels te lezen staat. Ze voeren langs machtige kerken die de hemel op zijn plaats houden, langs molens, langs eeuwenoude waterwegen en ja, af en toe ook langs gaswinningsinstallaties.

Fietsen boven de bel. Geen fietsbel, maar de aardgasbel die de laatste tijd veel opschudding veroorzaakt. Verontrustende berichten vanuit de anders zo kalme provincie bereiken via krant en journaal de rest van Nederland. De grimmige toon tijdens de protesten maakt me een tikje ongerust, maar bovenal nieuwsgierig. Hoe ligt Groningen erbij? Ik vraag het me al een tijdje af en grijp een vroege voorjaarsdag aan om eens poolshoogte te nemen.

Appingedam is mijn vertrekpunt. Het oude centrum is te mooi om zomaar aan voorbij te fietsen. De sierlijke bruggetjes over het Damsterdiep, de hangende keukens, de Nicolaïkerk en het raadhuis ken ik. Nieuw voor mij is een voormalig kerkje dat smaakvol is omgebouwd tot brasserie Nicolaas. Aan het Nieuwe Diep ligt de fonkelnieuwe stadshaven.

Langs het Damsterdiep fiets ik de stad uit. De huizen zijn bijna zonder uitzondering opgetrokken uit rode baksteen, afkomstig van de vele steenfabrieken die de streek ooit telde. In Eenum nemen mannen op een steiger een bakstenen gevel onder handen. "Aardbevingsschade", bevestigt een van hen desgevraagd. "Levert een goede boterham op", roept zijn maat laconiek. Dat de toren van het kerkje van Eenum uit het lood staat, heeft niets met de aardbevingen te maken. De grond verzakte omdat de wierde voor een groot deel is afgegraven. De scheuren in de muren zijn wel het gevolg van de vele schokken van de laatste jaren. In het even robuuste als fragiele kerkgebouw is een schilder in de weer. Hij heeft onlangs de beschadigingen aan het pleisterwerk en de 16e-eeuwse muurschilderingen hersteld en begint nu aan de ramen. "Ik ben blij met dit werk, maar ik ben niet blij met de reden", is zijn commentaar.

Dan Loppersum. De Petrus en Pauluskerk is gesloten vanwege restauratie. Die was gepland, maar duurt langer dan verwacht vanwege aardbevingsschade. De unieke plafondschilderingen in de Mariakapel krijg ik daarom niet te zien. Bovendien dankt het dorp zijn bekendheid in steeds mindere mate aan de monumentale kerk. Loppersum ligt in het hart van het aardbevingsgebied dat Groningen tegenwoordig is. Op een doordeweekse dag valt er weinig bijzonders te zien. De huizen staan netjes overeind, kinderen gaan gewoon naar school. Ik passeer welgeteld één pand waar wat stenen uit een sierboog zijn gevallen.

Pas in het buitengebied zie ik de eerste boerderijen waar houten stutwerken de muren overeind houden. Een vlag aan een huis: "Groningers in opstand", een bordje: "Gas Terug!" Dan een enorme gaswinningsinstallatie, pal langs het Eemskanaal. Zou de kanaaldijk het hier bij een aardbeving begeven dan staat, oh ironie, het hele complex onder water. Er is geen mens te bekennen, slechts een constante zoem verraadt dat hier iets gebeurt.

Ondertussen maakt Groningen zich op voor de lente. Krokussen en narcissen sieren de tuinen. In lange, kaarsrechte voren geploegd wacht de klei op het opkomen van de gewassen. Net als elder slaat het fietsknooppuntennetwerk soms mooie plekjes over. Ik fiets rechtdoor, naar de buurtschap Denemarken. En in Slochteren maak ik speciaal een omweg langs de prachtige Fraeylemaborg voor ik mijn weg vervolg naar Schildwolde.

Een timmerbedrijf in dat dorp heeft van de nood een deugd gemaakt en afficheert zich als 'specialist in aardbevingsschade'. Toch moet ik er niet aan denken dat het hier een keer echt goed raak zou zijn. De Jufferstoren dateert volgens de muurankers uit 1289 en oogt kwetsbaar, net als het geelgepleisterde kerkgebouw ernaast. Aan de weg die via Hellum naar Siddeburen loopt staan tientallen paleisjes, stuk voor stuk kleine Fraeylemaborgjes. Eeuwig zonde als die onherstelbaar zouden beschadigen.

De fraaie kerk ten spijt dankt Siddeburen zijn bekendheid in de eerste plaats aan het puntdicht van Trijntje Fop over de bok, die machtsverhief en worteltrok. Ik kan het niet laten en sla het Lougpadje in naar het dorpshart, het loug. Daar staat een beeld van de bok, met het rijmpje vrolijk op de sokkel.

Scholieren fietsen naar huis, kersverse ouders versieren huizen en tuinen met roze of blauwe slingers. In de wijde omgeving van Slochteren lijkt weinig aan de hand. Als ik langs de oevers van het Schildmeer weer koers zet naar Appingedam, is dat met een gerust hart. In Groningen staat alles gewoon op zijn plaats. Toch is er iets in mij wat zich afvraagt of dat bij een volgend bezoek nog zo zal zijn.

Route
Deze fietsroute van 58 km door de streek Fivelingo voert dwars door het gebied dat de gevolgen van de gaswinning in Groningen het meest voelt. De route begint bij station Appingedam en staat in zijn geheel beschreven op: www.frdw.nl > actueel > extra's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden