FIDE verliest haar bestaansrecht door de manipulaties van Iljoemsjinov

AMSTERDAM - Het Nederlandse schaakklimaat verschraalt. Het luilekkerland voor denksporters verloor eerder het Interpolistoernooi in Tilburg. Het terugtreden van het verzekeringsbedrijf was een teken aan de wand. Inmiddels heeft een tweede organisator besloten haar toernooi van de schaakkalender te halen. Op 1 april neemt Amsterdam afscheid van een evenement dat tien jaar lang internationaal tot de verbeelding sprak. Het VSB-toernooi besluit zijn serie waardig, met een confrontatie waaraan negen ex-deelnemers en een invalkracht - Boris Gelfand - hun medewerking verlenen.

Het toernooi ging in 1987 van start als hommage aan dr. Max Euwe. Jaarlijks bood het bankgebouw aan het Singel onderdak aan slechts vier schakers, die elkaar in een dubbelrondige confrontatie bestreden. De organisatie leende dat idee van een voorlopertoernooi - Euwe-vierkamp geheten - uit 1976, waarin destijds Karpov, Timman, Olafsson en Browne participeerden.

De (goedkopere) keuze voor een klein deelnemersveld was gewaagd in een sport waar het remisespook altijd op de loer ligt, maar het Amsterdamse toernooi werd zelden geplaagd door gebrek aan strijdlust. De statistieken van de laatste drie edities spreken een klare taal: 1993 was nog een relatief ongunstig jaar met een remisepercentage van 50%, '94 en '95 boden met een remise-aandeel van respectievelijk 33,3% en 41,7% een veel positiever beeld. Het uitnodigingsbeleid was consequent, aanvalslustige spelers konden bij de organisator op een voorkeursbehandeling rekenen.

Het afhaken van VSB heeft niet direct te maken met het huidige kille schaakklimaat. De bank verlegt haar activiteiten en maakte het voornemen te stoppen al twee jaar terug kenbaar. Toch waren de waarschuwingen vorige week tijdens de officiële opening onverwacht scherp en bitter. Ingenieur Dries van der Beek, de directeur van het VSB-schaakfonds, haalde in de afscheidsspeech ongenadig uit naar het kwalijke imago van de sport en voorspelde dat de werkgelegenheid van de grootmeesters steeds meer op de tocht zal komen te staan. “De schaakwereld is hard op weg sponsors af te schrikken”, zei hij, verwijzend naar het onzalige voornemen de WK-match tussen Anatoli Karpov en Gata Kamsky in Bagdad te laten verspelen. “Een nieuw rampzalig plan na een reeks van eerdere FIDE-missers”, aldus Van der Beek.

Het zijn de brutale fratsen van Kirsan Iljoemsjinov - de president van Kalmikië die door een sluwe manoeuvre van voorganger Florencio Campomanes de post van FIDE-voorzitter in de wacht sleepte - die een nieuwe golf van negatieve publiciteit hebben veroorzaakt. De nieuwe leider is wars van democratische beginselen en bepaalde per decreet dat de vertrouwde WK-cyclus dient te worden vervangen door een jaarlijks knock-out-toernooi. De 'verlichte vorst' zit niet stil. Hij probeerde Bobby Fischer in een nieuwe wereldtitelstrijd te betrekken, onderhield nauwe contacten met Saddam Hoessein, die hij zelfs een paar hectaren Kalmiekse grond aanbood en schrapte zonder overleg met derden het interzonale toernooi in Armenië.

De opgeluchte reacties na het wegsturen van Campomanes hebben plaatsgemaakt voor wanhoop. De schaakwereld heeft een onbetrouwbaar sujet ingeruild voor een nog grotere schurk. Hans Ree, bij de opening van het VSB-toernooi geïnviteerd als gastspreker, verweet de FIDE-gedelegeerden vergaande luiheid: “Een speurtocht van een paar minuten via Internet zou een beschamende reeks wandaden van de nieuwe man aan het licht hebben gebracht. Maar ja, om Campomanes weg te krijgen zouden de leden van de FIDE zelfs een marsmannetje hebben gedoogd. We beleven nu al een lijdensgang van jaren. De rol van schaakjournalist is weinig benijdenswaardig. De jongste ontwikkelingen zouden nog het best kunnen worden weergegeven door een ervaren misdaadverslaggever.”

Verschillende nationale lidstaten hebben inmiddels stelling genomen tegen de mafia-praktijken van Iljoemsjinov. IJsland opende de aanval met de op het eerste gezicht koddige dreiging de FIDE te zullen verlaten, maar uit de reacties van andere 'geciviliseerde' leden valt af te leiden dat dat pressiemiddel wellicht helemaal niet zo gek is. Denemarken en Israël hebben een zelfde stap in overweging genomen. De schaakbonden weten zich gesteund door hun regeringen. In veel landen komen politici in geweer tegen de flagrante schending van de boycot van het Iraakse regime.

De Nederlandse grootmeester John van der Wiel is van mening dat er nog maar één weg is, om het hoofd te bieden aan de onverkwikkelijke manipulaties van de Aziatische heerser. Hij bepleit in het tijdschrift Schaaknieuws dat 'het moment voor actie' daar is. “De FIDE heeft het veel te bont gemaakt en heeft haar bestaansrecht allang verloren. De Europese en Amerikaanse landen moeten nu het voortouw nemen en een nieuwe schaakbond oprichten.”

De tijd voor zo'n coup lijkt rijp. Naast de FIDE lijkt ook de PCA op haar retour en zelfs Gary Kasparov is misschien bereid een nieuwe schaakconstellatie onder de loep te nemen. Iljoemsjinov beschouwt hij als een regelrechte vriend van Karpov. Daarom verklaarde de wereldkampioen onmiddellijk na de aanstelling van de Kalmikiër zich niet met die keuze te kunnen verenigen. Een herenigingsmatch tussen hem en de FIDE-kampioen en herstel van de betrekkingen met de wereldschaakbond sluit Kasparov bij voorbaat uit. Een scheuring binnen de schaakfamilie is onder die omstandigheden wellicht het beste scenario.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden