Feyenoorders moeten als een F-16-piloot zijn

Feyenoord-fans zondag tijdens de dramatisch verlopen wedstrijd bij Excelsior.Beeld ANP

Hoe gaat Feyenoord om met de spanning die de ploeg tegen Excelsior verlamde? Tips van sportspychologen om zondag wel de titel binnen te halen.

Nog één wedstrijd heeft Feyenoord. Nog één wedstrijd om kampioen te worden. Zondag, 14.30 uur, thuis in de Kuip tegen Heracles Almelo. Er moet gewonnen worden. Een gelijkspel volstaat waarschijnlijk niet. Maar hoe richt je je mentaal op, als je net een oorwassing hebt meegemaakt - en als het idee 'o nee, het zal toch niet' alweer postvat?

Het elftal verkrampte zichtbaar, zondag tegen Excelsior. Zelfs aanvoerder Dirk Kuijt, toch gezien als de onbuigzame sterkhouder van het team, wist het na de wedstrijd even niet meer. Hij had veel verwacht, maar een 3-0 verlies? Nee, zeker niet. Vleugelspeler Eljero Elia zei na afloop dat de ploeg 'de spanning niet van zich af kon spelen'.

Sporters kunnen inderdaad fysiek reageren op stress, zegt sportpsycholoog Rico Schuijers. Hij begeleidde veel Nederlandse sportteams op onder meer de Olympische Spelen. Bij stress worden sporters vaak te voorzichtig, of nemen juist te veel risico, zegt hij. "Dat gebeurde bij Feyenoord. De 2-0 van Excelsior was daar een rechtstreeks gevolg van. Een ondoordachte inspeelbal van verdediger Botteghin en boem, doelpunt tegen."

Zondag moet het gebeuren. "Alle energie gaat naar de wedstrijd tegen Heracles", verzekerde Dirk Kuijt na Excelsior. Hij kan dat wel zeggen, maar de vraag is hoe de spelers met zo'n afgang als die van zondag omgaan. Een aantal tips van sportpsychologen.

Tip 1. Even zielig zijn

De eerste stap is het verwerken van de teleurstelling, zegt Afke Van de Wouw, voorheen sportpsycholoog van FC Utrecht en VVV Venlo en nu werkzaam bij de Vitesse Academie. Want de teleurstelling zat diep, zag ze aan trainer Giovanni van Bronckhorst die met tranen in de ogen de pers te woord stond. "Spelers en staf moeten de ruimte krijgen om er stuk van te zijn."

De Amerikanen noemen dat de pity party, zegt ze. Even zielig zijn met zijn allen, afgesloten van de wereld. Dat mag een dag. Maar daarna is het ook over. "Zelfs een feestje wordt niet beter als het te lang doorebt."

Feyenoord trainde maandag besloten. Dinsdag en gisteren waren rustdagen. Ook werkt de club met een psycholoog. Grote kans dus dat inmiddels de figuurlijke punt is gezet achter 'Excelsior', en dat 'de koppen richting Heracles' gaan.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld ANP

Tip 2. Wees je bewust van je taak

Randzaken moeten nu worden vergeten, zegt van de Wouw: "De spelers moeten nu afspreken dat er vooral aan één ding wordt gedacht: op welke manier we samen Heracles gaan verslaan."

Cirkel 1 heet dat in de sportpsychologie. Zorg dat je je bewust bent van je taak. Alleen de man tegenover je uitschakelen, alleen proberen de bal goed rond te spelen. "Andere cirkels leiden alleen maar af. In cirkel 2 word je een beetje afgeleid. Dat kan nog. In cirkel 3 sta je te lang stil bij je fouten. En in de cirkels 4 en 5 ben je vooral bezig met de gevolgen van winnen of verliezen. Dat is funest voor je."

Maar druk ontstaat onherroepelijk als er iets op het spel staat, zegt oud-profvoetballer Bram Meurs. "Dat gebeurde ook zondag bij Feyenoord. Toen ze achter kwamen, zag je het gedrag van spelers veranderen. Ze gingen achteruitlopen bij balverlies en verstopten zich toen de bal in de ploeg was."

Tip 3. Train met lichte druk

Voetballers geven niet zo vaak toe dat ze last hebben van druk, zegt Meurs, die diverse spelers uit het betaalde voetbal psychologisch begeleidt. Hij ontwikkelde trainingen om te laten zien hoe druk een voetballer beïnvloedt. Hij werkt vanuit de gedachte dat als 'het mentale' een rol speelt in het voetbal, het ook op een veld te trainen is. Onder meer bij AZ en PSV werden die oefeningen gebruikt.

In een van die oefeningen zet hij meerdere groepjes van vier in tweetallen tegenover elkaar, en precies zo dat de groepjes elkaar kunnen horen en zien. Onderlinge afstand: acht meter. Een bal naar elkaar kaatsen over die afstand kan iedereen. Maar dan veranderen de omstandigheden. Meurs zet een poortje tussen de spelers. Twintig keer overspelen door dat poortje is het doel, en er wordt hardop geteld.

Gaat een bal fout, dan begint een viertal weer op nul. Meurs "De eerste vijftien ballen gaan goed - de aandacht is bij het kaatsen van de bal - , maar daarna gaat het bijna altijd wel mis. De aandacht verschuift naar het resultaat: de bal móet door het poortje. En dan kan je met spelers in gesprek: waarom gebeurt dit nu? En kan je ze leren dat moment in te schatten."

Voor Feyenoord heeft zo'n oefening deze week zeker zin, denkt Meurs. "De oefeningen maken inzichtelijk dat de meest simpele bal gemist kan worden als de aandacht verandert."

Schuijers is daar juist niet helemaal van overtuigd. "Ze moeten nu nog leren met druk omgaan, dat heeft geen zin. Daar moet je een heel jaar mee bezig zijn."

Maar aan de andere kant is het ook een gegeven dat spelers juist druk nodig hebben om goed te presteren. Wat de beste balans is, hangt af van de spelersgroep, zegt Van de Wouw. "Je kan nooit de druk van de Kuip nabootsen op training. Maar als je onder geringe druk traint, leer je ze er wel mee omgaan."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

'Train deze week met lichte druk', is het advies van oud-profvoetballer en psychologisch adviseur Bram Meurs.Beeld arie kievit

Tip 4: Bedenk scenario's

Maar wat kan Feyenoord dan echt bewerkstelligen in één week? Is er überhaupt nog iets te doen, of kan de ploeg maar beter 'gaan barbecuen in de tuin van Van Bronckhorst', zoals oud-Feyenoorder John de Wolf adviseerde bij de NOS?

Samenwerken wordt heel belangrijk, aldus Van de Wouw. "Overleg met de spelers, vraag waar zij zich prettig bij voelen. Wat ze nodig hebben. De een is gebaat bij goede coaching, de ander wil alleen maar druk gaan zetten. Laat ze dat vertellen."

Met die schat aan informatie moeten scenario's worden bedacht. Dat is belangrijk, scenario's. Wat als het met de rust nog 0-0 staat? Wat moet het elftal doen als het achterkomt? En praat over twee aspecten: zowel psychisch als voetbaltechnisch. Van de Wouw: "Ze moeten een plan maken. Gaan ze bij een achterstand druk zetten of gaan ze terug naar de basisafspraken. En ook in je hoofd moet het duidelijk worden: hoe ga ik zelf om met deze situatie."

Ook Schuijers ziet het belang in van goede afspraken. Volgens hem had Feyenoord tegen Excelsior nooit bedacht wat er zou gebeuren als ze achter zouden komen. "Er was geen plan. Wat er na die achterstand gebeurde, was de nachtmerrie voor een coach. Juist op zo'n moment moet een team bij elkaar blijven. Maar met alleen Van Bronckhorst en Kuijt als mensen met routine was de ploeg te onervaren."

Daarom zijn vaste structuren een belangrijk houvast. Eigenlijk moeten de Feyenoorders deze week een soort F-16-piloten worden, zegt Van de Wouw. Zij spelen elk mogelijk probleem tot in den treure na, zodat de vlieger precies weet wat er te doen staat als zijn linkervleugel afbreekt.

Alleen, Feyenoord heeft die tijd niet. Daarom geldt volgens Van de Wouw wel: te veel is niet goed. Dertig nieuwe afspraken is niet handig. Hou het simpel, hou het kort.

Juist Dirk Kuijt kan zondag een cruciale rol gaan spelen, verwacht Van de Wouw. De 36-jarige Katwijker was een van de spelers die uitsprak dat hij alleen voor het kampioenschap terugkwam naar Feyenoord.

"Hij heeft de ervaring in beladen wedstrijden. Het zou goed zijn hem actief in te zetten. In de coaching, in de aansturing."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld ANP

Tip 5. Bedenk: Wij zijn onverslaanbaar

"Zondag was een leermoment", zegt Meurs. Een wedstrijd om in te zien wat er gebeurt als de ploeg met de focus voornamelijk op het resultaat voetbalt. "Van Bronckhorst moet nu zeggen: hier hebben we van geleerd. Dit overkomt ons geen tweede keer."

Schuijers vult aan: "Feyenoord heeft heel goed gespeeld in de eigen Kuip. Het beste wat Van Bronckhorst kan doen is de zestien thuiswedstrijden van Feyenoord dit seizoen allemaal laten zien. En dan zeggen: zie je wel, we zijn bijna onverslaanbaar."

De ploeg liet de hele week geen fans toe op de trainingen. Afsluiten voor de buitenwereld, was het devies.

Maar toch, de vrees is terug in Rotterdam. Het is nagelbijten tot zondag. Als er tenminste nog nagels over zijn. En dan is er ook nog de tegenstander, Heracles. Die ploeg heeft nog een punt nodig om zich te plaatsen voor de play-offs voor Europees voetbal.

Meurs weet wel wat hij zou doen. "Ik zou als Heracles vol op de aanval spelen. Alles voor een snelle goal. Dan krijg je hetzelfde scenario als bij Excelsior en zou Feyenoord zomaar kunnen gaan denken 'o jee, het gaat fout'."

Feyenoord is gewaarschuwd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden