Festivallend Amsterdam snakt naar speelweide-der-kunsten

Op de plek waar nu de biertap staat, stelde ergens in de jaren tachtig een naakte man zich zelf ten toon als kunst. Het beeld van een mens achter glas duikt spontaan op bij het rondkijken in de nog steeds als 'nieuwe vleugel' aangeduide tentoonstellingszaal van het Stedelijk Museum. De dagen van het langwerpige gebouw zijn geteld. Er komt een nieuwere, veel grotere vleugel.

In zijn laatste dagen dient de 'nieuwe vleugel' als festivalcafé. Op de gevel vormen hard blauw en rood de ondergrond voor witte sterren en letters die het Center van het American Adventures Festival aanduiden. Beneden kun je eten en drinken in wat gesuggereerd wordt Amerikaanse stijl. Felle kleuren doorklieven de witte, zakelijke ruimte die een kruising lijkt van een design lunchroom en een ziekenhuiskantine.

,,Een café aan de overzijde van de oceaan is geen onbestemde donkerbruine ruimte voor het nuttigen van koffie en bier. Een café heeft daar allure en, vooral, een thema. De stoere motorfietsen van Harley Davidson en de uitvergrote striptekeningen geïnspireerd op Roy Lichtenstein bepalen de sfeer van het American Adventures Center.'' Aldus de festivalkrant.

Kauwend op mijn AAFC's Club Wrap (drie forse torens van bacon, kalkoen, ham en nog veel meer, gerold in tomatentortilla; 15 gulden) vraag ik mij af of ik in de VS voortdurend het echte Amerikaanse eetcafé over het hoofd heb gezien. Het viel me juist zo op dat Amerikaanse restaurants en koffiehuizen heel erg Europees willen zijn: de Chinees oogt Chinees, de Italiaan Italiaans, etcetera, en de Amerikaan een mengeling van alles. Ouderwetse crapauds in de vele coffeeshops van de Starbucks-keten getuigen van een degelijk huiselijke stijl.

Maar goed, op gezag van het Concertgebouw n.v. en het Koninklijk Concertgebouworkest is Amsterdam tot 4 juli 'de culturele hoofdstad van Amerika'. Er doen een heleboel aanverwante instellingen mee, zoals het John Adams Insituut, de Beurs van Berlage, Paradiso, en natuurlijk het Stedelijk Museum. Dus 'doen' we 'Amerikaans'. De prijs voor een pilsje blijkt zes gulden. Een glas cola (Pepsi) kan voor vijf gulden worden genoten. Daar kun je er bij McDonalds (kan iets Amerikaanser?) drie voor halen!

Ook de bovenverdieping van de 'nieuwe vleugel' is herschapen: als promenade-dek van een oceaanstomer richting VS; dagelijks moeten optredens de festivalsfeer aanjagen.

Het aanbod is veelzijdig. Op het gebied van de beeldende kunst werkt de architect Frank Lloyd Wright als trekpleister in de Beurs van Berlage met een overzicht van zijn ontwerpen (de man tekende prachtig), meubels en glas-in-loodramen. De liefhebber hoeft er zich niet voor te haasten, want de spullen blijven tot en met 12 september uitgestald, tot ver na het einde van het Festival. Wèl tot 4 juli loopt een tentoonstelling van Amerikaanse kunst uit het bezit van het Stedelijk.

De meerderheid van de evenementen betreft concerten; ze worden vooral gegeven in het Concertgebouw. Daar, bij directeur Martijn Sanders, schuilt ook het initiatief tot dit Amerika-feest. Hij maakte gebruik van een festivalleemte, doordat het vernieuwde Holland Festival minder lang en minder concert-gericht geprogrammeerd is. Sanders, een jazzliefhebber, klikte aan bij het honderdste geboortejaar van Duke Ellington en wist de fameuze trompettist Wynton Marsalis met zijn Jazz-orchestra of the Lincoln Center in New York te engageren.

Doordat het Concertgebouworkest in dezelfde periode de Amerikaanse dirigent Leonard Slatkin had gecontracteerd voor een hernieuwd gastoptreden met Amerikaanse muziek (Slatkins specialiteit), was de basis voor het Amerika-festival gelegd. Marsalis, Slatkin en Concertgebouworkest combineren op 24 juni zelfs hun kwaliteiten tijdens een bijzondere programmering rond Ellington. Ook Frank Zappa haalt het Walhalla der symfonische muziek; op 25 juni speelt het Asko-ensemble diens composities.

In de hoogtij-dagen van het Holland Festival zou de aandacht voor Amerika als thema of rode draad zijn geafficheerd. Het was vooral in de jaren zeventig grote mode, om niet te zeggen trendy, thema-festivals te creëren. In 1976 kreeg Amerika (tweehonderd jaar onafhankelijk) zo'n behandeling. Dat leverde onder meer een flauwe opera op, 'Of mice and men' van Carlisle Floyd. Ook maakten we kennis met de toen nog gloednieuwe minimal music van Philip Glass. Hij ontpopte zich als een blijvertje in het Nederlandse kunstleven.

Glass ontbreekt dan ook niet in dit American Adventures Festival; hij geeft op 27 juni een solo-concert op piano met eigen werk, onder meer met arrangementen uit zijn vermaarde theaterstukken 'Einstein on the beach' (in 1976 in Nederland vertoond) en 'Satyagraha' (opera over Gandhi, in 1981 hier in wereldpremière gegaan).

Het specialistische Amerika-festival sluit aan op het Holland Festival-nieuwe-stijl. Tot en met 26 juni wordt vanuit de Stadsschouwburg (alwaar ook een festivalcafé tot stoffelijk consumeren noodt) gepoogd het Amsterdamse kunstleven op festival-temperatuur te brengen. Merkwaardig genoeg heeft het Holland Festival nogal wat 'Amerika' in zijn programmering; er was al een jazzorkest (!) voor een hommage aan een andere jazz-grootheid, Charles Mingus, we maakten kennis met Peter Sellars' Amerikaanse kijk op Igor Stravinsky in 'Bijbelse stukken', en theatermaker Bob Wilson werd gekloond in het theaterstuk 'BOB'.

Eigenlijk zijn Holland Festival en Amerika-festival uit hetzelfde laken gesneden; bijzondere evenementen die een heel divers, deels niet klassiek gericht publiek trekken. Zij vormen deze maand zelfs met het niet als zodanig aangeduide Wagner-festival van De Nederlandse Opera (viermaal de cyclus 'Der Ring des Nibelungen') een ring van festivals rond het Amsterdamse kunsthart. Waar zich dat geografisch bevindt, is niet helemaal duidelijk met een festivalcafé hier en een festivalcafé daar. Maar hoge ogen voor de toekomst gooit het Museumplein.

Na ruim een jaar van - voor de passerende leek - hoogst onduidelijk gegraaf en geploeg, krijgt het Museumplein ineens een on-Amsterdams, zeg maar riant-Parijs aanzien. Het betreurde kappen van enkele fraaie bomenrijen had tot resultaat dat de ver van elkaar verwijderde gevels van het klassicisische Concertgebouw met het renaissancistische Rijksmuseum nu in contact met elkaar staan.

Daartussen een geweldige grasvlakte die olijk oploopt aan de kant van het Concertgebouw. 'Het ezelsoor' wordt de omhoogstekende grasmat al genoemd. Het is in feite het dak van het toegangsgebied voor ondergrondse garage en winkels. Wie zin voor avontuur heeft, zoekt zich nu al een toegang door de hekken die het opgroeiend gras beschermen. De wandeling over kaarsrechte keienpaadjes naar het midden van het plein van gras levert een verrassing op. Schitterend is het zicht op de bomenrijen, de gevels van de kunstgebouwen, waarbij de uitdagend grijze cirkelvormige nieuwbouw van het Van Gogh-museum. Het ezelsoor krijgt onder de nieuwe kijkhoek de vorm van een tympaan, zoals er een iets meer naar links de gevel van het Concertgebouw siert.

Hier ontrolt zich het festival-plein bij uitstek. De herinnering aan de tent komt boven die op de kop van het Museumplein in 1995 zo'n geweldige toevoeging betekende aan het Mahler Feest. Op een groot scherm en via uitstekende geluidsversterking werden de Mahler-concerten overgebracht voor de liefhebbers die geen kaart voor de uitvoeringen in het Concertgebouw konden bemachtigen. Het succes werd gecompleteerd met, ja hoor, een festivalcafé waar de prestaties van de orkesten en dirigenten werden nabesproken. Zo'n tent of ander tijdelijk bouwsel voor Holland en alle festivals zou de sfeer opleveren die nu moeizaam net niet bereikt wordt. Een mega-scherm voor opera kan niet op een mooier locatie worden neergezet. Op de speelweide-der-kunsten die Museumplein heet, is het net zo goed toeven als op de grazige weiden uit psalm 23. De bekers zullen er met nectar tot de rand worden gevuld door Apollo zelve. Festivallend Amsterdam snakt er naar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden