Festival van de harteloze kerk

In opvallend veel films op de Berlinale is religie de boosdoener. Een van de hoogtepunten is een dronkemansdans met een portret van de Poolse paus.

ANTOINE VERBIJ

Natuurlijk kan een bezoeker van de Berlinale niet alle 300 films zien. Maar het kan geen toeval zijn dat in veel films die de verslaggever van Trouw op zijn weg vond, de katholieke kerk er nogal ongenadig van afkwam. Nota bene in de week dat de paus zijn ambt neerlegde! De regisseur van 'De non' grapte prompt dat Benedictus hem van tevoren had opgebeld om te zeggen dat hij na het zien van zijn film niet langer op zijn Heilige Stoel kon blijven zitten.

De paus kon de film nog niet hebben gezien. Die ging pas op de dag van zijn aftreden in Berlijn in première. Maar het boek waarop 'De non' is gebaseerd, heeft hij, intellectueel als hij is, ongetwijfeld gelezen. Dat boek is van Denis Diderot, de grote Franse Verlichtingsdenker, woordvoerder van een stroming die Benedictus XVI te vuur en te zwaard heeft bestreden. In die zin was de grap van regisseur Guillaume Nicloux geheel to the point.

'De non' gaat over Suzanne Simonin, die tegen haar wil in het klooster moet omdat ze de vrucht is van een buitenechtelijke relatie. De non (de veel te mooie revelatie Pauline Étienne) moet voor haar verzet talloze vernederingen ondergaan door moeder-oversten die hetzij sadistisch (de veel te mooie Louise Bourgoin), hetzij lesbisch (de veel te mooie Isabelle Huppert) zijn. Gelukkig lukt haar vlucht in de armen van een niet zo mooie prins.

'De non' is een genietbare draak, of zo men wil: een slappe remake van de controversiële verfilming van hetzelfde boek door Jacques Rivette in 1966. Op een andere manier een draak maar net zo genadeloos over religie is 'Camille Claudel 1915' van Bruno Dumont. De film gaat over een jaar uit het leven van de legendarische beeldhouwster, die leerling en geliefde van Rodin was en al haar werk vernietigde. De rest van haar leven sleet ze in een gekkenhuis.

Nu was Claudel zelf niet een van de lelijksten, dus kan het geen kwaad dat ze door de mooie Juliette Binoche wordt gespeeld. Maar de kijker moet wel geduld hebben met de lange posen waarin de actrice Claudels onderhuidse gekte en bovenhuidse verzet op haar gelaat uitspeelt. Al die posen werken toe naar de enige echt dramatische scène in de film, de slotscène, waarin de religie zich van haar koudste kant laat zien.

Dat gebeurt in de persoon van haar broer, de katholieke dichter Paul Claudel (Jean-Luc Vincent). Hij vertegenwoordigt de familie, die de scandaleuze dochter in het gesticht heeft opgeborgen. We zien eerst hoe hij tegenover een priester opschept over de religieuze ervaring die hem tot God heeft gebracht. Dan zien we hoe hij zijn zus harteloos aan haar lot overlaat omdat zij als vrouw te zwak zou zijn om de last van de goddelijke inspiratie te dragen. Een sterk einde waarop de toeschouwer erg lang heeft moeten wachten.

Dat men de harteloosheid van de kerk ook in een film kan laten zien die van begin tot eind dramatisch is, bewijst de Poolse regisseur Malgoska Szumowska. Haar 'In de naam van...' gaat over een priester die op het platteland een internaat met moeilijk opvoedbare jongens leidt. Een harde job, maar pater Adam (gespeeld door Andrzej Chyra) is populair.

Dan gebeuren er dingen die hem verwarren. Hij ziet hoe een nieuweling op het internaat een van zijn favoriete leerlingen verleidt, die vervolgens zelfmoord pleegt. Adam wordt zich ineens bewust van zijn liefde voor de dorpsjongen Lukasz (Mateusz Kosciukiewicz). Hij vecht tegen zijn gevoelens met liters drank, wat tot een woeste dans met het portret van de Poolse paus leidt. Maar zijn gevoelens zijn sterker dan wodka en Wojtyla.

De affaire eindigt op typisch Poolse wijze: pater Adam wordt overgeplaatst, de zaak wordt onder het tapijt geveegd. Wat rest is een sterke film over verboden liefde, katholieke huichelarij en misbruik van het biechtgeheim. In Amerika gaat dat anders dan in Polen. Daar wordt het biechtgeheim nog geëerbiedigd, blijkens de komedie 'Jon Don's Addiction' van regisseur Joseph Gordon-Levitt.

Jon, gespeeld door de regisseur, vertelt zijn biechtvader trouw elke week met hoeveel vrouwen hij buitenechtelijke seks had en hoe veel vaker hij onaneerde bij porno op het internet. Pas wanneer hij Barbara ontmoet (Scarlett Johansson) blijft de buitenechtelijke seks op één steken, maar zijn pornoverslaving neemt niet af. Die verdwijnt pas wanneer hij Barbara vervangt door een niet zo mooie, rijpe vrouw, die hem toont wat echt liefhebben is.

Die flauwe komedie zij hier vermeld om aan te geven hoe breed de variatie is van Berlinale-films die de religie op de korrel nemen. Film blijkt een uitstekend vehikel om de emoties vorm te geven waarmee de groeiende kloof tussen kerk en leven gepaard gaat. Al kan men zich wel afvragen waarom daar allemaal mensen voor moeten opdraven die veel mooier zijn dan in de gewone wereld. Maar ja, dat is nu eenmaal de klassieke kloof tussen film en leven.

Heftige vrouwen
Onder de kanshebbers voor de Gouden en Zilveren Beren zijn nogal wat films met opmerkelijke hoofdrollen voor vrouwen. Hoge ogen gooit de Chileense film 'Gloria' over een vrouw van boven de vijftig die nog een keer de bloemetjes buiten wil zetten. Opmerkelijk is ook 'Elle s'en va', waarin Catherine Deneuve een vrouw speelt die er onverwacht tussenuit knijpt.

Maar de film met de meest bijzondere vrouwenrol komt uit Roemenië.'Pozitia Copilului' ('Kindhouding', de naam van een yogahouding) speelt in het nieuw-rijke milieu van Roemenië. Cornelia is architecte, haar zoon Barbu een verwende non-valeur. Hij rijdt een kind dood en zij wil hem op alle mogelijke manieren uit de gevangenis houden. Ze koopt politie en getuigen om en bewerkt de gevoelens van de ouders van het dode kind. Die ouders zijn eenvoudige mensen en daar lopen haar pogingen op stuk.

Regisseur Calin Peter Netzer, een Duitse Roemeen, brengt het verhaal met de camera los in de hand indringend in beeld. De slotscène, die zich deels in de achteruitkijkspiegel van een auto afspeelt, maakt een onuitwisbare indruk. Evenals de manier waarop actrice Luminita Gheorghiu de geperverteerde moederliefde van Cornelia vormgeeft.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden