Review

'Festen' blijft een sterke drie-eenheid van stijl, verhaal en spel

In vele filmtheaters worden deze zomer oude én nieuwere films opnieuw gedraaid. Wat gebeurt er bij een hernieuwde kennismaking? In deze serie wordt de sensatie van de herhaling uitgediept. Aflevering 5: 'Festen'.

Het lijkt nog maar zo kort geleden, het voorjaar van 1998, toen er plots een opwindend rumoer door de met filmjournalisten gevulde straten van Cannes rolde. Daar was ineens die jonge Deense regisseur, Thomas Vinterberg, met een inktzwarte doch tegelijkertijd tintelfrisse film, 'Festen', die ook nog eens gemaakt was volgens een heus manifest: de soberheidsregels van Dogma95, te lezen als pamflet tegen de door techniek beheerste filmindustrie en opgesteld door onder anderen Vinterberg en het enfant terrible van de Deense film, Lars von Trier.

Terwijl aan de boulevard de billboards voor de nieuwste Hollywood-blockbusters huizenhoog stonden te glimmen, triomfeerde in de zalen een met zwiepende videocamera opgenomen, korrelige en vaak onscherpe film, zonder toegevoegd geluid, zonder kunstlicht, speciale effecten, studio-opnames of props. Een film die zijn personages zo dicht op de huid zat, dat de kijker het huiveringwekkende verhaal tot in de poriën moest meevoelen, althans, zo herinner ik me die eerste kijkervaring. Natuurlijk was er ook meteen kritiek op het manifest en de resultaten die het opleverde -later die week werd ook de tweede Dogma-film, 'Idioterne' van Lars von Trier vertoond- maar overheersend was een prettig soort opwinding over het feit dat er iets nieuws gebeurde, dat een groep filmmakers had besloten stelling te nemen.

Ruim twee jaar verder zijn we nu, en er is veel gezegd en geschreven over Dogma95. De film is inmiddels op dvd (lang leve de beeldkwaliteit!) te huren en het manifest is zelfs al gevangen in een Tilburgse afstudeerscriptie Taal en cultuurstudies, waarin Daphne van Wassenaar de Dogmafilms een plek in de filmhistorie poogt te geven in een rijtje na het Italiaanse Neorealisme en de Franse Nouvelle Vague; een efficiënte methode om een tintelfrisse film snel muf te laten worden, zou je zeggen. Maar bij een weerzien met 'Festen' blijft een sterke film overeind, ook nu de verrassing van de -inmiddels wijder verbreide- wankele videostijl en van de verbijsterende onthulling die de oudste zoon Christian aan het grootse familiediner van zijn jarige vader doet voorbij is. Integendeel: de hernieuwde kennismaking staat je toe om scherper te letten op de manier waarop het knap geschreven verhaal zich ontwikkelt, het moment van de definitieve omslag, wanneer je niet meer twijfelt of Christian op meedogenloze wijze wraak neemt op zijn autoritaire doch rechtvaardige vader, of dat we hier echt te maken hebben met een gruwelijk familiedrama. Als moeder in een poging het feest te redden begint over de grenzeloze fantasie die haar zoon als kind al tentoonspreidde, raak je weer even aan het twijfelen, tot het doek voor de vader even later definitief valt.

Maar wat het meest blijft verbazen -overigens ook in 'Idioterne' en de derde Dogma-film 'Mifunes sidste sang' van Soren Kragh Jacobson- is de heftigheid waarmee de emoties over het Deense platteland suizen. Zou je bij een Deens familiedrama geografisch gezien geneigd zijn te denken aan een verinnerlijkt Kammerspiel, het verbale maar ook letterlijke gooi- en smijtwerk van het acteursensemble in 'Festen', het opspattende grind van de aanscheurende auto's, de burleske taferelen tijdens het familiefeest, doen eerder denken aan Emir Kusturica dan aan Ingmar Bergman. 'Festen' blijft een sterke drie-eenheid van stijl, verhaal en spel. Het gevoel van op de huid is niet minder geworden. Dat je aan het eind niet weet of je medelijden mag voelen met de afdruipende vader is hier alleen maar een verder bewijs van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden