Ferguson vreest ongewenst oordeel

Een run op wapenwinkels en munitie, dichtgespijkerde etalages en de noodtoestand voor de hele staat Missouri. Zo maakt het Amerikaanse stadje Ferguson zich op voor de uitspraak van de grand jury die deze maand wordt verwacht. De inzet: wordt de blanke agent Darren Wilson vervolgd voor het met zes kogels doodschieten van de ongewapende 18-jarige zwarte Michael Brown.

AGENT DARREN WILSON

Wie is die agent Wilson (28), die door zijn schietpartij op 9 augustus ineens wereldberoemd werd en sindsdien met verlof thuis zit? Zijn jeugd is getekend door problemen. Zijn ouders scheidden toen hij nog een peuter was. Moeder hertrouwde en kreeg een veroordeling tot vijf jaar wegens diefstal en vervalsing. Ze stierf toen Wilson pas zestien was. Volgens een vriend zocht Wilson door politieagent te worden vooral naar structuur in zijn chaotische leven.

Maar weer had hij pech. Hij begon in 2009 als 'rookie', groentje, bij het korps van Jennings, een buurgemeente van Ferguson. Daar was de sfeer grimmig wit-zwart. Beide voorsteden van St. Louis hebben een grotendeels zwarte bevolking (Jennings destijds 89 procent), veel werkloosheid en armoede. Maar allebei hebben ze een praktisch wit politiekorps (Jennings had 1 à 2 zwarte medewerkers op een totaal van 45). Volgens gemeenteraadslid Rodney Epps was raciale spanning in Jennings 'chronisch als ziekte aanwezig'. "Witte agenten weten niet hoe met zwarten om te gaan", aldus Epps in The Washington Post.

Zo schoot een blanke collega van Wilson op een auto met een zwarte baby erin, een ander werkte een zwarte vrouw voor haar eigen huis tegen de grond om een grapje. Zij klaagde de politie aan en kreeg een vergoeding. Het werd zo bont, dat de gemeenteraad van Jennings in maart 2011 met een unieke oplossing kwam: de hele politie-eenheid ontslaan, Darren Wilson incluis.

Die kon snel daarna terecht in Ferguson, waar politiekorps en inwoners eveneens als vijandige blokken tegenover elkaar staan. Onderzoek van onafhankelijke juristen wijst uit dat een stadje als Ferguson veel inkomsten haalt uit boetes die de politie binnenharkt bij die arme zwarten, oftewel de poor people's tax. Uit ander onderzoek blijkt dat zwarten tweemaal vaker worden aangehouden en gearresteerd dan blanken.

Zelf heeft agent Wilson nog niet veel gezegd. Maar weer heeft hij pech: de Klu Klux Klan is geld voor hem gaan inzamelen. Vier blanke agenten zijn na 9 augustus in St. Louis geschorst vanwege zwaar racistische uitspraken. Het lijkt op de ontspoorde Zwarte Piet-discussie in Nederland, maar dan met een tandje erbij.

undefined

AANKLAGER ROBERT MCCULLOCH

Veel Afro-Amerikanen hebben er genoeg van dat een zwart leven in de VS zo weinig waard is. Zwarten zijn oververtegenwoordigd in de gevangenissen. Dat het juridisch systeem hun recht kan doen, hebben ze nooit geloofd. De grand jury van het district St. Louis is willekeurig samengesteld, maar bestaat toch voor driekwart uit blanken, meer dan de bevolkingssamenstelling zou rechtvaardigen.

Deze grand jury luistert al maanden één keer per week naar bewijs en getuigen, onder wie ook agent Wilson zelf. Een gewone jury beslist over schuld of onschuld; een grand jury beslist uitsluitend of er genoeg bewijs is om iemand te vervolgen. 9 van de 12 stemmen zijn genoeg.

Wat ook gevoelig ligt, is de positie van de blanke aanklager van district St. Louis, Robert McCulloch, die nu de grand jury bewerkt. Zijn vader was namelijk een agent die in 1964 door een zwarte man is gedood. McCulloch jr. weigerde zich van de zaak terug te trekken. Hij heeft wel gezegd dat hij alle audio-opnamen en transcripties zal vrijgeven, mocht de jury niet tot vervolging besluiten.

undefined

GOUVERNEUR JAY NIXON

De man die de boel moet sussen, gouverneur Jay Nixon, kreeg juist kritiek omdat hij maandag alvast de staat van beleg uitriep in Missouri. Dat doe je pas als de politie de zaak niet aankan, klinkt het. Nixon heeft ook een onbekend aantal mannen van de Nationale Garde opgeroepen.

"Ik hoop op vrede maar ik moet me voorbereiden op eventualiteiten." De Gardisten wil hij pas inzetten als het nodig is.

"Militairen in de stad wijzen op een historische fout van de regering", stelt St. Louis-raadslid Antonio French op Twitter. "Dit is geen oorlog, er is geen militaire oplossing."

Het oproepen van de Gardisten doet denken aan augustus, toen de situatie uit de hand liep, doordat de politie in semi-militaire uitrusting tegen de betogers optrad. Bovendien werd bij de poging de rellen tot staan te brengen, gebruikgemaakt van traangas en rubberkogels. Sindsdien heeft de politie een de-escalatietraining gehad. Maar de gouverneur heeft de verantwoordelijkheid voor de veiligheid in Ferguson toch maar overgedragen aan de districtspolitie van St. Louis.

undefined

Diverse onderzoeken

Net als de grand jury ondervraagt ook de FBI getuigen, dit als onderdeel van een onderzoek van het ministerie van justitie. Dat zou los van een eventuele strafzaak tot federale aanklachten kunnen leiden.

De terugtredende justitieminister Eric Holder heeft onderzoek naar het functioneren van de politie in Ferguson gelast. Soortgelijk onderzoek loopt in zeker twintig andere korpsen. De uitkomst hiervan kan een grotere verbetering betekenen voor raciale gelijkheid dan de zaak van de individuele agent Wilson.

Dinsdag beëdigde gouverneur Nixon van Missouri zestien leden van de nieuwe Commissie Ferguson. Die moet bekijken welke sociale en economische omstandigheden hebben bijgedragen aan de onrust na de dood van Michael Brown. Voor de commissie koos Nixon voor een gemengde groep van geestelijken, een jongerenactivist, agenten en zakenlui. In september moeten zij hun voorstellen voor verbetering presenteren.

Laat de goeddeels blanke jury een blanke agent vervolgen die een zwarte ongewapende tiener doodschoot?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden