Fer Felder Ik mag niet dood voordat dit is rechtgezet

De veroordeelde corporatiedirecteur Fer Felder, die lijdt aan prostaatkanker, ziet zich gevangen in een kafkaësk drama. Hij moet 3,2 miljoen euro terugbetalen, maar hoe?

'Mijn vrouw is Drents. Dat betekent dat het noodlot wordt gedragen. Maar er wordt wel teruggevochten. Tot de dood erop volgt. Als dit geen einde heeft voordat ik sterf, gaat mijn vrouw door, whatever the cost."

Aan het woord is de zieke Fer Felder (63), oud-directeur van De Principaal, de ontwikkelingstak van de Amsterdamse woningcorporatie De Key.

De Amsterdamse kantonrechter vonniste in maart dat hij 3,2 miljoen euro uit eigen zak moet betalen aan zijn ex-werkgever. Felder, die sinds 2005 prostaatkanker heeft, zou zijn werkgever ernstig hebben misleid. Namens De Key bereidde hij in 2005 de koop voor van 80 hectare grond op de grens met Almere en Zeewolde. De grond kostte 25,9 miljoen, een tussenpersoon streek 3,2 miljoen op.

Net als drie andere Amsterdamse corporaties dacht De Key dat Almere daar flink wilde bouwen. Door de crisis staan die plannen voorlopig in de ijskast. De grond zou bij verkoop nu nog maar 7,8 miljoen waard zijn, zo bleek vorig jaar uit een taxatierapport van DTZ Zadelhoff.

De Key 'ontdekte' in 2010 de rol van de tussenpersoon, deed aangifte van fraude bij het Openbaar Ministerie (OM) en begon een civiele zaak tegen Felder en zijn directeur, Jaap van Gelder.

Het OM bekijkt de zaak nog, maar in maart oordeelde de Amsterdamse rechtbank dat Felder de 3,2 miljoen die de tussenpersoon opstreek uit eigen zak aan de De Key moet terugbetalen. Zijn oud-werkgever zegt niets geweten te hebben van de tussenpersoon en vermoedt dat Felder 'zichzelf danwel anderen' verrijkt heeft.

Hij bestrijdt dat te vuur en te zwaard en staat daarin niet alleen. Binnen de sector heerst het beeld dat Felder wel erg zwaar moet boeten. "Ik zou mijn hoed opeten als blijkt dat hij zich verrijkt heeft", zegt Hans Oosterbaan, oud-voorzitter van de raad van commissarissen. Ernst van Win, advocaat van De Key nota bene, noemt het 'juridisch een opvallende uitspraak' omdat het om zo'n hoog bedrag gaat. De tussenpersoon zelf, Klaas de Ruiter, zegt desgevraagd dat er na de aankoop 'nog geen flesje wijn' is overhandigd.

Veel tijd om de knopen te ontwarren is er niet. Felder is uitbehandeld. Een operatie hielp niet, een tweede chemokuur - vergif dat gaten in de vloerbedekking brandt - werkt alleen levensverlengend. "Ik ben mijn prognose 2,5 jaar voorbij. Een goede vriend met dezelfde kanker kreeg 3,5 jaar geleden chemo, koorts, longontsteking en was de dag erop dood."

Aan een houten tafel in zijn Amsterdamse herenhuis komt het af en toe tot een woedeuitbarsting. Het zijn de medicijnen, zegt hij. Felder voelt zich besmet, een leproos, iemand met wie de mensen uit zijn sector, 'zijn mensen', niet meer willen spreken.

Hij is een man van grote, prijswinnende projecten en van bijzinnen, alles moet gezegd. "Wacht, ik laat je de stukken lezen", klinkt het dan.

Hele stapels heeft hij. Het liefst zou hij lezingen geven over de toekomst van de sociale woningbouw. Een sector in diepe crisis. "Dat verhaal kan ik niet houden. Ze zeggen: 'Ik ga toch geen fraudeur vragen om te vragen hoe het moet?' Mensen zeggen: 'Wij houden onze bek. Want zo lang Felder niet heeft bewezen dat hij onschuldig is, is hij besmet.' Je krijgt gevoelens van: als het oorlog is, hoe gaat dat dan? Dan kom je erachter bij wie je nog kunt onderduiken."

Zou hij onder één hoedje hebben gespeeld met de tussenpersoon? Zijn auto, een tweedehands Škoda, wijst er niet op.

Op zijn woning uit 1885, tegenover De Nederlandsche Bank in Amsterdam, heeft hij alleen wat overwaarde, zegt hij. In 1990 kocht hij het pand voor 360.000 gulden.

Dat hij de schijn tegen heeft, erkent hij. Want sinds het Financieele Dagblad in 2009 het ene na het andere vastgoedschandaal onthulde, klinkt het verdacht, een ABC-transactie. A verkoopt hierbij aan tussenpersoon B, die verkoopt daarna weer aan C. Niet zelden neemt een stuk grond via zo'n constructie snel toe in waarde.

Maar Felder is niet alleen veroordeeld vanwege een verdacht luchtje. Zo was tussenpersoon Klaas de Ruiter tussen 2000 en 2004 zijn baas bij ontwikkelaar AM, nu onderdeel van bouwgroep BAM.

En dan is er nog dat zinnetje. Dat vervloekte zinnetje dat alles anders maakte. "Er wordt rechtstreeks van de boer gekocht", zou in mei 2005 tijdens een beslissende vergadering met de raad van commissarissen zijn gezegd. Het staat zwart op wit in de notulen, pagina acht. In die vergadering ging de raad akkoord met de aankoop.

'Opzettelijke misleiding', oordeelde de kantonrechter in maart. Felder wíst immers dat er via een tussenpersoon gekocht werd. Hij had de deal persoonlijk met De Ruiter voorbereid. Talloze keren was De Ruiter op het kantoor van De Key geweest. Waarom dan zeggen dat er rechtstreeks van de boer gekocht werd?

Felder bestrijdt dat het zinnetje gezegd is. Niet door hem, niet door een ander. Hij denkt dat het aan de notuliste lag. Die verklaarde later 'een leek' te zijn en geen verstand te hebben van vastgoed.

Mogelijk dacht zij dat De Ruiter de 80 hectare grond rechtstreeks namens de boer aanbood, denkt Felder. De notuliste kan het zich niet herinneren en Felder keurde de notulen van de raad van commissarissen nooit goed, zegt hij. Ze doken pas vijf jaar later op, toen Frank de Grave, oud-minister en sinds begin 2010 voorzitter van de raad van commissarissen, een onderzoek liet uitvoeren door Deloitte Forensic & Dispute Services.

De rechter achtte bewezen dat 'de zin' gezegd is en vonniste dat Felder "heeft gezwegen waar hij had moeten spreken".

Arnoud Boot, hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam was als commissaris van De Key in 2005 aanwezig bij die bewuste vergadering. Hij kan zich niet herinneren of het zinnetje is gezegd. Dat de notuliste een fout maakte waar iedereen vervolgens overheen las, is mogelijk, denkt hij.

"Normale vergaderingen duren maximaal drie uur. Bij De Key ging het zo zeven uur door. Het waren uitputtingsslagen. Grote plannen moesten erdoor gedrukt worden. Het was de Joop den Uyl-tactiek. Net zo lang doorgaan tot iemand 'ja' zei."

Het vonnis is uitvoerbaar bij voorraad, zoals dat heet. Een inmiddels aangetekend hoger beroep stelt de uitvoering ervan niet uit. De Key had al voor het vonnis beslag gelegd op zijn huis, maar wacht met het innen van de 3,2 miljoen 'uit menselijke overweging' tot na het hoger beroep.

Felder maakt hier uit op dat zijn oud-werkgever twijfelt over de houdbaarheid van het vonnis in een hoger beroep. Een ton aan ontslagvergoeding en zo'n 50.000 euro aan salaris moet wel meteen worden terugbetaald.

De boodschap kwam op woensdagmiddag 2 maart hard aan. "Ik was alleen thuis en mijn advocaat mailde het vonnis. Ik open het en zie dat ik in alle rangen en standen veroordeeld ben, en dat de exorbitante eisen van De Key volledig zijn toegekend. Iedereen die enigszins juridisch onderlegd is, zei: deze zaak kun je niet verliezen.

"Ik wil niet pathetisch doen, maar je weet je even helemaal geen raad. Totdat je op een gegeven moment denkt: ik ga in hoger beroep. Ik kan... ik kan... ik mag niet dood voordat dit rechtgezet is."

Arnoud Boot stapte in 2006 op als commissaris, uit onvrede. Volgens hem hadden andere commissarissen en bestuur 'onvoorstelbaar veel boter op hun hoofd'.

"Ze wilden tot de grootste corporaties behoren. Alles stond in het teken daarvan. Met name de RvC-voorzitter en Van Gelder, de baas van Felder, zaten op die lijn. Ze hebben een klimaat geschapen waarin transacties zo positief mogelijk moesten worden voorgesteld. Felder lijkt in die val te zijn gelopen."

De claim noemt Boot opvallend. "We hebben hier geen traditie dat bestuurders, zelfs als ze aantoonbaar over de schreef zijn gegaan, financieel zo hard worden aangepakt. Zelfs in de financiële sector, waar het om enorme bedragen gaat, heeft niemand iets terug hoeven te betalen."

3,2 miljoen mag dan relatief weinig zijn, Felder kan het onmogelijk betalen, zegt hij. De 48.000 euro ontslagvergoeding die na aftrek van belasting overbleef, is verdampt aan advocaatkosten. De overwaarde op zijn huis kan hij niet opnemen.

"Als ik naar de bank ga en zeg: 'Ik ben veroordeeld in een bodemprocedure tot faillissement, er loopt een aangifte bij het OM, maar doe even een extra hypotheekje op mijn huis. Dan zeggen ze: 'Bent u van de pot gerukt?'"

Felder heeft De Key aangeboden om zijn huis te verkopen. Zijn oud-werkgever wil om die reden het beslag wel opheffen. "Dan gaan mijn vrouw en ik op zoek naar een flatje dat zij ook nog kan betalen als ik dood ben."

De Ruiter, die zichzelf niet als tussenpersoon, maar als 'verkopende partij' ziet, noemt Felder het slachtoffer van iets wat op dit moment bij meer corporaties gebeurt: dat gekochte gronden vertraagd worden ontwikkeld of in een aantal gevallen niet meer tot ontwikkeling worden gebracht en dus moeten worden afgewaardeerd.

De 'B' in de ABC-transactie is door oud-collega's van AM, waar hij met Felder werkte, intussen gevraagd om deel te nemen aan een advocatenfonds voor Felder.

Echt prettig voelt Felder zich daar niet bij. Het heeft 'geen lekkere geur', zegt hij. Hij voelt zich bovendien belazerd door De Ruiter. Want die had niet één of twee euro, zoals gebruikelijk was, maar vier euro per vierkante meter verdiend.

Felder kwam er later via de notaris achter hoe groot de waardesprong was. Aan de boer vragen hoeveel hij ervoor wilde hebben, was er niet bij, zegt Felder. De Key wilde later meer grond kopen en zo'n actie, achter de rug van de tussenpersoon om, zou schadelijk zijn voor latere transacties.

Het was take it or leave it, had De Ruiter gezegd. En nadien, toen Felder hem confronteerde met zijn provisie zei hij: that's all in the game. Felder: "De marktkoopman, weet je wel. Je koopt een kilo appelen voor twee gulden. Je kunt niet naderhand zeggen: 'Ik zag op internet dat u de appels voor één gulden op de veiling kocht. Mag ik het verschil terug?

De Ruiter voelt zich niet schuldig. "Als u tweedehands meubels verkoopt, vertelt u toch ook niet voor hoeveel u die eerst hebt gekocht?" Felder: "Als ik een slapeloze nacht heb, komt dit altijd terug. Ik heb 35 jaar ervaring in de volkshuisvesting. Er is geen enkele zaak waar ik spijt van heb, behalve van deze."

Hij denkt het kafkaëske drama, zoals hij zijn situatie noemt, eindigt als het hoger beroep eind dit jaar begint. Stukken die de rechter niet heeft behandeld, zoals notulen van zijn eigen vergaderingen, worden dan behandeld. Hieruit moet volgens hem blijken dat hij open was over de rol van De Ruiter en dat de commissarissen ervan wisten.

"Ik heb aan Deloitte gevraagd om die stukken bij De Key op te vragen. Dat is niet nodig, zeiden ze. De Key ontkent dat erom gevraagd is. Maar als Felder gelijk heeft, noemt hoogleraar Boot dat onvoorstelbaar. "Omdat Felder een ondergeschikte was, móet je die notulen hebben. Wat er bij de raad van commissarissen is gezegd, was de verantwoordelijkheid van zijn baas."

Zijn baas, Jaap van Gelder, heeft intussen ook een zaak verloren. Hij wilde een ontslagvergoeding van 220.000 euro, maar de rechter wees dat op 20 april af. De civiele bodemprocedure die De Key tegen hem aanspande, loopt nog.

De situatie kan ontstaan dat ook hij wordt veroordeeld tot het betalen van 3,2 miljoen euro. De rechtsregel 'als de één betaalt, zal de ander zijn bevrijd', geldt dan.

Het bevreemdende van de constellatie doet Felder ontvlammen. Een vriend, aanwezig bij het interview, maant hem tevergeefs tot kalmte.

"In het kader van alle vastgoedzaken is mijn vonnis één van de extreemste. In andere zaken is geschikt en afgekocht. En ik ben de eerste die op basis van een flutterige zaak veroordeeld is tot de bedelstaf! Dit is echt ongehoord! Het is toch raar dat de tussenpersoon aan die grond heeft verdiend en dat ik dat geld nu moet terugbetalen?"

Nadat hij een filterloze Caballero heeft gerookt, waar al zijn bewijsstukken naar ruiken, herpakt hij zich. Tussen de paperassen zit een taxatierapport waar hij veel van verwacht, zegt hij.

Overwater, een adviesbureau op grondgebied, schrijft dat de grond nog net zoveel waard is, als tijdens de aankoop in 2005. Opvallend, vindt Felder, want als de grond niet in waarde is gedaald, is er geen schade en ook geen zaak, zo stelt hij.

Helemaal uit de lucht gegrepen lijkt dat niet. De andere drie Amsterdamse corporaties Ymere, Eigen Haard en De Alliantie, die in hetzelfde gebied ook grond kochten, hebben - in tegenstelling tot De Key - daarop niet afgeboekt. Zij denken dat Almere gewoon zal groeien aan de oostflank omdat het Rijk hun heeft opgedragen om voor 2030 60.000 woningen te bouwen. Wethouder Duivesteijn (PvdA, ruimtelijke ordening) richt zich nu meer op eilanden in het IJsselmeer, maar houdt die oude optie open, zo staat in een structuurvisie uit 2010.

Ook stukken die de kantonrechter wél behandelde, bieden Felder houvast bij het beroep. Het rapport van Deloitte, bijvoorbeeld. Het rapport met dat zinnetje over 'rechtstreeks van de boer kopen'. Ondervraagde commissarissen verklaren daarin dat ze nooit toestemming voor de koop hadden gegeven als ze hadden geweten dat De Ruiter ertussen zat.

Dat is opvallend, want voorafgaande aan de bewuste vergadering in 2005 hadden ze een brief gezien van 'K. de Ruiter' waarin hij de grond aanbood. "Een klein briefje tussen een hele stapel papieren", noemt Ernst van Win, advocaat van De Key, het document. Volgens hem bleek uit de brief niet wat de positie van De Ruiter was ten opzichte van de boer. Geen van de ondervraagde commissarissen legde na lezing van die brief het verband tussen 'K' en 'Klaas', vertelden ze vorig jaar aan Deloitte.

Jan Fokkema, sinds 1999 directeur bij NEPROM, de koepelorganisatie van 69 projectontwikkelaars, destijds commissaris bij De Key, zei dat hij Klaas de Ruiter kende maar dat hij niet de koppeling heeft gemaakt tussen K. de Ruiter en Klaas de Ruiter.

"Natuurlijk wisten ze dat K. voor Klaas stond", zegt De Ruiter als Trouw hem ernaar vraagt. "Toen ik tussen 1995 en 2004 directeur was bij AM was dat de op één na grootste ontwikkelaar van Nederland. Fokkema kende de onderneming van A tot Z."

Op de website van Felder (zoferzodichtbij.nl) betuigt een klein groepje vrienden, familie en oud-collega's intussen steun aan Fer Felder. "Sommige dingen weet je gewoon", schrijft een bekende van hem. "Ik weet dat Fer niet inhalig is, maar oprecht. Soms misschien een beetje naïef. En dat lijkt hem noodlottig geworden."

Felder slaakt een zucht. "Die reacties betekenen ontzettend veel voor mij. Ik heb zelf tot nog toe geen enkel podium gezocht, dus mijn kant van het verhaal bleef achterwege. Dat anderen dat podium wel zochten, getuigt van lef. Dat geeft me de spirit om door te gaan."

Wie is Fer Felder?

Fer Felder werkte 35 jaar in de volkshuisvesting, onder meer als directeur bij bij het NCIV, de koepelorganisatie van woningcorporaties die sinds 1998 Aedes heet.

Hij was hoofd projectontwikkeling bij de Amsterdamse corporatie Het Oosten (nu Stadgenoot) en was regiodirecteur bij ontwikkelaar AM, inmiddels ingelijfd bij BAM. Van 2004 tot 2009 was hij directeur van De Principaal, de ontwikkelingstak van De Key.

Toen hij in 2009 vanwege zijn ziekte goeddeels terugtrad, werd hij benoemd als adviseur van Eberhard van der Laan, toen nog minister van wonen, wijken en integratie. In 2010 werd Felder ontslagen op verdenking van fraude. In een civiele zaak werd hij veroordeeld tot het betalen van 3,2 miljoen aan De Key.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden