Felle politieke strijd om dossier geheime dienst Lech Walesa

Poolse nationalisten gebruiken rapport om aanval te openen op oud-vakbondsleider

Lech Walesa werkte in de jaren zeventig samen met de communistische veiligheidsdienst (SB) onder de schuilnaam 'Bolek'. Deze week dook het originele SB-dossier van Walesa op. Dat bevestigde het Poolse Instituut voor Nationale Herinnering (IPN) gisteren. De controverse over Walesa, de legendarische aanvoerder van het anti-communistische verzet, is inzet van een felle politieke strijd.

"Dit is een van de belangrijkste dagen in de Poolse geschiedenis. Niets zal meer hetzelfde zijn", twitterde journalist Michal Szudrzynski gisteren. "Een verplichting van Walesa om samen te werken met de veiligheidsdienst. Dat is geen nieuws", riposteerde zijn collega Kamil Durczok. De ene journalist sympatiseert met de regerende nationalisten, de andere niet.

Voor de nationalisten en hun aanhang zijn de documenten het ultieme bewijs dat de transformatie van communisme naar democratie doorgestoken kaart was. Walesa werkte voor de communisten, ergo: hij zorgde ervoor dat de communisten na 1989 zich konden verrijken over de ruggen van de gewone Polen. De leider van de nationalisten, Jaroslaw Kaczynski, noemde dit onlangs de 'industrie van bedrog'.

Verdedigers van Walesa wijzen op de ongerijmdheid van deze redenering. De communisten deden alles om de vakbond Solidarnosc, waarvan Walesa de leider was, te vernietigen. In 1981 gebruikten ze grof geweld. "Als Walesa een agent van de veiligheidsdienst was, zou Solidarnosc nooit hebben gewonnen", constateerde historicus Andrzej Friszke woensdag. Het was al bekend dat Walesa's samenwerking met de SB eindigde in 1976. Solidarnosc ontstond in 1980.

Vijf jaar geleden bevestigde het IPN dat de geheime dienst begin jaren tachtig Bolek-documenten vervalste. De SB wilde doen geloven dat Walesa nog altijd voor haar werkte, om zo te voorkomen dat hij de Nobelprijs voor de vrede zou krijgen. In 1983 kreeg Walesa de prijs alsnog. Toen Walesa begin jaren negentig president van Polen was, liet hij volgens medewerkers van het IPN documenten uit zijn SB-dossier vernietigen.

Vrijwel alle dissidenten kwamen in contact met de SB. Dat betekende niet dat iemand verklikker werd. Walesa verklaarde zelf in 1992: "Ik werd vaak gearresteerd. De eerste keer, in december 1970, ondertekende ik drie of vier documenten. Ik ondertekende waarschijnlijk alles, behalve de toezegging om God en Vaderland te verraden."

De documenten die deze week opdoken, zijn afkomstig uit het huis van Czeslaw Kiszczak, een generaal die jarenlang baas van de communistische veiligheidsdiensten was en die vorig jaar overleed. Het IPN heeft een algemene beschrijving van de documenten gegeven. Ze worden binnenkort openbaar.

Sommige oudgedienden van Solidarnosc beschuldigen Walesa al jaren van verraad. "De legende van Lech Walesa is gecreëerd om de Polen te bedriegen", meent Andrzej Gwiazda. Die was binnen Solidarnosc een rivaal van Walesa en steunt nu de nationalisten. Net als Antoni Macierewicz, de huidige minister van defensie, die in 1992 Walesa op zijn 'lijst van agenten' zette.

Maar de meeste bekende oud-dissidenten steunen Walesa. Zoals Wladyslaw Frasyniuk: "Als zou blijken dat Walesa tekende voor samenwerking met de SB, of zelfs verklikker was, maar zich daarna terugtrok en de stakingen leidde van het grote Solidarnosc dat Polen vrijheid bracht en democratie, bewijst dat alleen maar hoe sterk hij was."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden