Fel debat over Sterbehilfe

Het Duitse parlement stemt vandaag over aanpassingen in de euthanasiewetgeving. Aanscherping staat tegenover verruiming.

Het lijkt wel een 'strijd der culturen' geworden, schreef de Süddeutsche Zeitung deze week: 'Conservatieven tegen liberalen, christenen tegen niet-christenen'. Maar in feite is het debat over de Duitse euthanasiewetgeving nog net wat gecompliceerder: het loopt dwars door de partijen, dwars door de gezindten. En de politieke voorkeur blijkt allerminst een afspiegeling van de meerderheid van de bevolking.

Aanleiding voor de stemming vandaag in de Bondsdag is één aspect van de wet: de hulp bij zelfdoding. Een arts mag een doodzieke geen medicijn toedienen om te sterven, maar hij mag het wel naast diens bed zetten zodat de patiënt het zelf kan innemen. Alleen: slechts in sommige Duitse deelstaten is dat toegestaan, in andere niet. Als gevolg van deze onduidelijke juridische situatie zijn er verenigingen ontstaan die dergelijke hulp bieden. Dat brengt politici ertoe de wet te willen te veranderen, in de ene of de andere richting.

Volgens sociaal-democraat Kerstin Griese (SPD) en christen-democraat Michael Brand (CDU), wier wetsvoorstel vandaag de meeste kans maakt aangenomen te worden, leiden dergelijke verenigingen tot een 'handel met de dood'. Ze zeggen niet de hulp bij zelfdoding geheel te willen verbieden, maar wel de 'commerciële' organisatie ervan.

Het kleinere, liberale kamp is hier ook tegen, maar vreest tegelijk dat dan ook gewone artsen strafbaar kunnen worden gesteld die deze hulp hebben geboden. Liberalen zijn daarom voor verruiming van de wet.

Het voorstel is daarmee inzet geworden van een fel principieel debat over euthanasie. Vooral de tegenstanders schuwen grote woorden daarbij niet. "Ik wil dat de staat het leven beschermt, en niet de dood organiseert, zo zei een CDU-politicus deze week in "het tv-programma 'Hart aber Fair'. "Euthanasie past bij een kille maatschappij waarin het alleen nog om prestaties draait", zo schreef een commentator van de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Dergelijke felheid kent het Duitse debat natuurlijk al jaren. Dat is niet los te zien van de nazi-tijd, waarin moord op onder anderen gehandicapten als euthanasie werd omschreven. Daarom wordt dit begrip in het huidige Duitsland ook niet gebruikt, en heet het Sterbehilfe. Maar alleen het oorlogsverleden verklaart de emoties niet. Die zijn vooral ook het gevolg van een snelle maatschappelijke verandering in Duitsland.

Niet zo lang geleden was er onder de Duitse bevolking namelijk nog veel weerstand tegen euthanasie. Dat is veranderd. Uit peilingen blijkt dat tussen de 74 en 80 procent ervoor zou zijn dat Sterbehilfe uit het wetboek van strafrecht wordt geschrapt.

Het thema wordt door voorstanders dan ook graag in verband gebracht met al die andere grote levensbeschouwelijke debatten van de laatste tijd, zoals over het homohuwelijk, waartegen de weerstand ook snel geslonken is.

Maar waarom slaat de Bondsdag dan niet ook bij dit thema een meer liberale richting in?

Omdat Duitsland ook een andere kant kent: die van de traditie. Tegenover de modernisering staat een grote rol van de kerken en daarmee ook de invloed van de christelijke ethiek op de politiek, van links tot rechts. Het is door dit conflict tussen individualisering en traditionele structuren, dat een kleine wetsaanpassing razendsnel kan uitgroeien tot een principiële 'strijd der culturen'.

Vier wetsvoorstellen

Vandaag wordt in het Duitse parlement gestemd over vier aanpassingen in de euthanasiewetgeving. Euthanasie is in principe verboden. Wel is hulp bij zelfdoding toegestaan, onder bepaalde voorwaarden. Op tafel liggen twee voorstellen voor strengere regelgeving. De meeste kans maakt het voorstel van Kerstin Griese (SPD) Michael Brand (CDU), dat door bondskanselier Merkel wordt ondersteund. Zij willen de 'zakelijke' aspecten van de hulp bij zelfdoding strafbaar maken, zoals verenigingen die tegen betaling hulp bieden. Een tweede voorstel, van de CDU, wil alle hulp strafbaar stellen. Twee andere voorstellen willen de wet juist verruimen. Een groep rond CDU'er Peter Hintze en SPD'er Karl Lauterbach is ook tegen commerciële organisaties, maar wil wel artsen toestaan te helpen bij zelfdoding. Het vierde voorstel tenslotte, van een aantal politici van De Groenen en Die Linke, wil ook actieve euthanasie vrijwaren van strafvervolging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden