Feiten

In zijn donderdagcolumn refereerde Stevo Akkerman aan de Wet van Godwin (te pas en te onpas nazi's of Hitler erbij halen om je argumenten te ondersteunen). Filosoof Sybe Schaap lijkt die wet te hebben gevolgd door de PVV gevaarlijker te noemen dan de NSB. Een 'Godwin' plegen kan funest zijn voor een filosoof. Maar geldt dit ook niet voor een columnist? Wanneer de feiten hardnekkig blijken te zijn en niet in de richting gaan die je wil, kun je die feiten dan zo maar omzeilen door met Hitler en de jaren dertig te strooien? Met andere woorden: kun je dan het rechtspopulisme van vandaag direct of indirect met het nazisme van gisteren associëren totdat in de psyche van je lezer een hybride 'Adolf Wilders' ontstaat? In zijn Volkskrant-column van gisteren hekelde Dirk-Jan van Baar de neiging van sommigen om de 'doorbraken' van Europese populisten en antipolitici te voorspellen. 'Dat gebeurt met een zekere wellust', schreef hij.

De columnist die feitenvrij in angst handelt, kan ook een beroep doen op fictionele elementen. Dat wil zeggen angstige situaties schetsen terwijl hij dondersgoed weet dat ze niet plausibel zijn. Als ik bijvoorbeeld een scenario uit mijn dikke duim zuig waarin, binnen een jaar, Wilders premier van Nederland wordt en Marine Le Pen president van Frankrijk, dan zou ik niet verontwaardigd moeten te zijn als ik hierover aangesproken wordt. Een columnist die slachtoffer wordt van cognitieve dissonantie (het onaangename gevoel dat ontstaat als feiten strijdig zijn met de eigen opvatting) heeft twee mogelijkheden. Of hij negeert de realiteit en handelt verder feitenvrij, of hij geeft achteraf de feiten gelijk en corrigeert zichzelf. Laat ik twee voorbeelden van de laatste maanden uit eigen werk geven. In mei moest ik concluderen dat feiten (politieke deskundigheid) mijn negatieve houding ten aanzien van PvdA- leider Samsom hadden ontkracht. Ik erkende mijn dwaling en schreef: 'Ik heb me in hem grondig vergist'.

In januari van dit jaar gaf ik toe dat mijn lang gekoesterde republikeinse superioriteitsgevoel ten aanzien van de monarchie, misplaatst was. Je hebt geen fotofinish nodig om het verschil te zien tussen een Nederlandse monarch als Koning Alex, die Nederland toegewijd vertegenwoordigt, en al die Franse presidenten die alleen hun eigenbelang en ego laten prevaleren. Alex wint met voorsprong en maakte dat ik mijn oordeel moest herroepen.

Niet alleen moet een columnist de feiten als bijna heilig verklaren, ook al is hij vrij om die te interpreteren, maar ook moet hij volstrekt ongebonden en onafhankelijk werken. Dit is wat ik vorige week zaterdag in een gedeeld interview met Bas Heijne, Rob Hoogland en Sheila Sitalsing aan de Volkskrant toevertrouwde. Een columnist die geld op de rekening van een politieke partij stort in ruil voor een lidmaatschap, begaat een doodzonde. Ook al lijkt die partij even onschuldig als D66 of de Partij voor de Dieren. En als die columnist vervolgens zichzelf ook nog als een geweten van het land neerzet, dan neemt zijn zelfbeeld pathetische vormen aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden