Feiten over MH17 zijn op alledaagse websites te vinden

Burgerjournalisten van Bellingcat struinen Facebook, Instagram en dergelijke af en gebruiken daarbij hun gezond verstand

Vanuit zijn kantoorraam zie je een vervallen industrieterrein in een regenachtig Leicester. Typisch voorbeeld van Engelse grauwheid. Ook in het kantoor zelf heeft Elliot Higgins er weinig aan gedaan om het aangenaam te maken. Vier kale witte muren, een bureau en een stoel. Dat is het.

Higgins, de oprichter van het gerenommeerde Bellingcat-netwerk, geeft niets om uiterlijk vertoon. Dat bewijst hij wel als hij vlak voor een televisie-interview beseft dat hij een wat versleten wit T-shirt draagt. "Excuus, helemaal niet aan gedacht. Ik ga eerst even naar een winkel om een trui te kopen." Gehuld in een donkerblauwe Fred Perry-trui keert hij een half uur later terug. "Laten we beginnen."

Je krijgt amper het idee dat je op bezoek bent bij het brein achter het fameuze speurnetwerk. Samen met achttien andere amateuronderzoekers uit onder meer Nederland, Finland, de Verenigde Staten en Duitsland, graven ze hier door de krochten van het internet, op zoek naar informatie over zeer gevoelige vraagstukken. Met succes. Bellingcat toonde eerder al aan dat het Syrische leger clusterbommen gebruikte, iets wat president Assad altijd heeft ontkend. Ook haalden ze onlangs relevante informatie over de daders van de aanslagen in Parijs boven water.

Niet dat Bellingcat bestaat uit een groep getrainde computerhackers die met geavanceerde technieken tot in de best beveiligde servers weten door te dringen. "We maken gewoon gebruik van informatie die op het internet is te vinden. Facebook, Instagram, Google Earth. Het is een kwestie van goed zoeken en verbanden leggen", zegt Higgins. Boerenslimheid in het digitale tijdperk.

Sinds vorig jaar richt Bellingcat zijn pijlen op de ramp met de MH17. "Vooral om aan te tonen dat de Russen liegen", zegt hij. "Dat is voor mij ook de belangrijkste drijfveer om dit te doen. Waarheidsvinding." Hij is ervan overtuigd dat de Russen op 17 juli 2014 op de knop van de Buk-raket drukten die het toestel neerhaalde.

Op zijn laptop laat hij foto's zien op de Russische versie van Facebook, Vkontakte, gepost door Russische soldaten in Oekraïne. Zelfs een foto van twee Russen, zittend op een Buk-raket. Ook laat hij foto's zien van militaire voertuigen, genomen in Oekraïne, met Russische kentekens uit de omgeving van Koersk, de standplaats van de 53ste brigade van het Russische leger die volgens Higgins verantwoordelijk was voor de Buk-installatie. "Je staat versteld van wat militairen allemaal online zetten." Omdat veel militairen elkaar 'tagden' in de foto's op sociale media kon hij de 53ste brigade steeds verder in kaart brengen. Inmiddels is hij zelfs zover dat hij de groep die op 17 juli betrokken moet zijn geweest bij het afvuren van de Buk-raket heeft teruggebracht tot twintig.

Voor zijn speurtocht hoeft hij de deur dus niet uit; alles gebeurt vanachter zijn laptop in Leicester. Ook het contact met de andere leden van Bellingcat gaat via e-mail en Skype. "Ik heb meerdere leden van Bellingcat nog nooit in het echt ontmoet", zegt hij.

De aanpak vanuit huis levert Bellingcat wel kritiek op van experts. Higgins is zelf nooit in Oekraïne of Syrië is geweest voor gedegen onderzoek. Desalniettemin neemt het Joint Investigation Team, het door Nederland geleide strafrechtelijk onderzoeksteam naar de ramp, de informatie van Higgins zeer serieus. "Ik ben al twee keer in Nederland geweest om met ze te praten en overhandig ze alles wat ik heb."

De citizen investigative journalists - burgeronderzoeksjournalisten - zoals ze zichzelf noemen, moesten het tot nu toe hebben van particuliere giften, maar enkele maanden geleden besloot Google een aanzienlijk bedrag in Bellingcat te investeren. "Daarmee kan ik mezelf voor het eerst een salaris betalen", zegt Higgins. Drie jaar geleden zat de voormalig boekhouder nog werkloos thuis.

Reactie Koenders

Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders wil het liefst binnen een half jaar een besluit over de wijze van aanpakken van degenen die vlucht MH17 hebben laten neerstorten. Dat zei hij maandag in het radioprogramma 'Nieuws en Co'. Er zou een internationaal hof door de betrokken landen kunnen worden opgericht of de boosdoeners zouden op nationaal niveau kunnen worden vervolgd. Koenders was 'heel positief' over Bellingcat, het platform voor onderzoeksjournalistiek dat onderzoek deed naar MH17.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden