Feest- noch grafstemming bij verjaardag 'Maastricht'

verdrag Europese kopstukken zoeken naar de juiste toon bij de jubileumviering, nu de Unie in zwaar weer is gekomen.

CHRISTOPH SCHMIDT

Het was geen feestelijk jubileum, maar ook geen treurige herdenking. Geen jubel- en geen grafstemming. De 25ste verjaardag van het Verdrag van Maastricht, zoals die gisteren werd 'gevierd' op de plek waar het allemaal gebeurde, was een lastig te etiketteren evenement.

In het congrescentrum MECC kwamen de Europese kopstukken Jean-Claude Juncker, Herman Van Rompuy (voorganger van 'EU-president' Donald Tusk), Martin Schulz en Jeroen Dijsselbloem toespraken houden die het midden hielden tussen klaagzangen, strijdliederen, schuldbekentenissen en nuchtere 'reality checks' over de huidige staat van de Europese Unie.

Hoe anders was de sfeer op 9 december 1991, toen twaalf regeringsleiders het in de Limburgse hoofdstad eens werden over een nieuw Europees verdrag. 'Maastricht' leidde tot de omvorming van de aloude Europese Economische Gemeenschap (EEG) tot de Europese Unie (EU) en legde de basis onder de euro, al heette die eenheidsmunt toen nog niet zo.

Je zou de EU-wanhoop van nu kunnen afzetten tegen de hoop van toen, twee jaar na de val van de Berlijnse Muur. Dat is een deel van het verhaal. Want zo rooskleurig waren die tijden ook weer niet. De politieke strijd die in 1991 voorafging aan het akkoord in Maastricht was bikkelhard (zie kader).

Niettemin overheerste toen het gevoel dat Europa nog een lange en mooie toekomst voor zich had. Een kwarteeuw later is de Unie murw gebeukt door een reeks verwoestende crises en het aangezegde vertrek van een van de dragende leden, het Verenigd Koninkrijk. Bij verkiezingen in drie lidstaten van het eerste uur - Nederland, Frankrijk en Duitsland - zullen pro-EU-krachten volgend jaar naar verwachting een aantal pittige nederlagen moeten slikken. In Maastricht kon je gisteren al die EU-kopstukken naar de juiste woorden horen zoeken.

Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, koos ervoor Europa neer te zetten als een krimpend continent. Ooit vormden Europeanen 20 procent van de wereldbevolking, zei Juncker. Aan het eind van deze eeuw zal dat misschien 4 procent zijn.

"Degenen die denken dat de tijd van het uit elkaar halen van Europa is gekomen, dat we ons moeten onderverdelen in nationale divisies, die hebben het mis", aldus Juncker. "We zullen niet kunnen voortbestaan als enkele landen, zonder de Europese Unie."

Verder was de jarige Juncker (62 is hij nu) als vanouds in een jolige stemming. Hij haalde herinneringen op aan 1991, toen hij zelf al als minister van financiën van Luxemburg aanwezig was bij de top van Maastricht.

Juncker is de enige betrokkene van toen die nu nog politiek actief is. "Eigenlijk hebben twee dingen 'Maastricht' overleefd: de euro en ik."

Aan prangende vragen geen gebrek op de conferentie. Antwoorden waren dunner gezaaid. "Het ontbreekt ons aan sterke leiders", zei voorzitter Martin Schulz van het Europees Parlement, die geen vrolijk beeld schetste van de tijd waarin we leven. "Het politieke klimaat is vergiftigd op een manier zoals ik niet eerder heb meegemaakt."

Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem onderstreepte, niet voor het eerst, dat de Europese Unie sterk is in het lanceren van projecten maar slecht in het afmaken ervan. "De ontwikkeling van de EU en haar instituties is historisch en heroïsch geweest, maar té vaak té riskant."

Verdrag van Maastricht

Op 9 december 1991, tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de EEG, sloten de (toen nog) twaalf regeringsleiders een politiek akkoord over het Verdrag van Maastricht. Een paar maanden daarvoor had Nederland een gevoelige nederlaag geleden. Den Haag wilde de plannen voor nauwere economische en monetaire samenwerking combineren met een minstens zo verregaande politieke integratie. Maar ondanks (of misschien wel dankzij) koppig aandringen wilden de meeste andere lidstaten daar niets van weten. Op 'Zwarte Maandag' (30 september 1991) leed het Nederlandse plan schipbreuk tijdens een ministersvergadering in Brussel.

Het uitgebeende Verdrag van Maastricht werd ondertekend op 7 februari 1992 en werd van kracht op 1 november 1993.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden