Feest de familie of wordt er gerouwd?

Een 'Caribische Couperus' van P.C. Hooftwinnares Astrid Roemer

De P.C. Hooftprijs 2016 voor Astrid Roemer kwam voor menigeen, onder wie ondergetekende, als een volslagen verrassing. Met deze Surinaamse laureaat had niemand rekening gehouden. Maar waarom eigenlijk niet? Roemer schrijft in het Nederlands en ze is de grand old lady van de Caribische literatuur met een aanzienlijk oeuvre van proza, poëzie en toneelwerk. Als Elisabeth Eybers de P.C. Hooftprijs waard was (1991), schrijvend in het Afrikaans, waarom Astrid Roemer dan niet?


Roemers antwoord op haar verrassende uitverkiezing is een kleine roman, 'Olga en haar driekwartsmaten', een familieroman in multiculturele kleuren die zich afspeelt in Nederland. Het gemengd Caribisch-Nederlandse gezin Von Zurich geeft een familiefeest. Patriarch August wil, nu zijn vrouw Eva overleden is, zijn uitgebreide familie om zich heen hebben. In 62 korte hoofdstukken vertelt Roemer hun wederwaardigheden.


Zo'n familiefeest als startpunt voor een roman is ideaal, je kunt langzaam alle personages afgaan. Talloze befaamde romans beginnen er dan ook mee, van Thomas Manns 'Buddenbrooks' tot Couperus 'De boeken der kleine zielen'. Ook een novelle als 'Mijn zuster de negerin' van de Antiliaan Cola Debrot heeft er trekjes van. Dat Roemer, met haar voorkeur voor politiek geladen, feministische gedichten en proza, nu aanschuift in die oude traditie zegt wel wat: ze beantwoordt een eerbiedwaardige prijs met een eerbiedwaardig boek.


En inderdaad heeft 'Olga en haar driekwartsmaten' wel wat van een Caribische Couperus, maar het is ook een geheel eigen variant. Niet zozeer vanwege het verhaal, waarin zo'n twintig verwanten het podium op en aflopen, met zelfs een stamboompje aan het begin dat hun onderlinge verbanden moet verduidelijken. Het is een rijk en bevoorrecht nest, van hartspecialisten, oogartsen, zakenlui, artiesten, met hier en daar wat uitheemse aanhang, een Japanse schoondochter, een nieuwe, onbekende Engelse schoonzoon. Niet alles is koek en ei, moeilijke dochter Olga, hoogbegaafd, beeldschoon, wordt door een neuroloog gestalkt en maakt er een einde aan. Zonder zo'n zwart schaap is er natuurlijk ook niks aan. Aan het eind komt er ook nog een onbekend kind op de proppen, zoals het hoort in dit soort boeken.


Maar nee, het is niet zozeer de geschiedenis van al deze geslaagde maar toch danig gekwelde lieden die de aandacht trekt alswel de opzet van deze roman, verbrokkeld, fragmentarisch. Terwijl de meeste familieromans juist epische, vertellende proporties hebben licht Roemer slechts hier en daar wat sluiers op; je leert niemand erg goed kennen en het lot van Olga en haar stalkende neuroloog blijft in nevelen gehuld. Het is alsof je door een muur naar de buren luistert, je hoort wel wat maar lang niet alles en feesten of rouwen ze nou? Het is alsof Roemer wil zeggen: niemand is kenbaar en voorspelbaar.


Maar nog bijzonderder is de stijl van deze roman, geschreven in correct maar soms ook bevreemdend Nederlands dat, ondanks de moderne setting, nogal eens aan vervlogen tijden doet denken. In 'Olga en haar driekwartsmaten' 'zien' de mensen niet maar ze 'nemen waar'. Soms klinkt het nodeloos complex: "In de lente zal de familie weer samenkomen en uitspreken hoe het ieder van hen is vergaan in relatie tot de definitieve afwezigheid van Olga" of lijkt het wel of iemand vervuld is van plechtstatige overwegingen, zoals hier Clara, de zus van Olga: "Lage luchten. Lege vergezichten. Ooit zal ons land het gevecht tegen de Noordzee verliezen, mompelt ze en denkt daarbij aan de onontkoombaarheid van verval." 'Het gevecht tegen de Noordzee', je moet het maar durven.


Er heerst een even merkwaardige als fascinerende stijfheid in deze roman, waarin ook nog eens tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooid verleden tijd op onnavolgbare wijze door elkaar lopen. Het is kortom, ondanks de traditionele inzet, nauwelijks een traditionele roman te noemen maar eentje die helemaal met het eigenzinnige taalgebruik van Roemer is gevuld. De flaptekst heeft het over 'sculpturen van taal' en dat is bij wijze van uitzondering nu eens precies raak.


Astrid Roemer: Olga en haar driekwartsmaten Prometheus; 128 blz. euro 18,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden