Federalisering Ethiopië verdient geen scepsis

De auteur is medewerker Hoorn van Afrika bij de Novib.

Voor Afrika is dit een uitzonderlijke politiek. Sinds de koloniale tijd is daar de macht geconcentreerd in hoofdsteden. Het platteland, waar de meerderheid van de bevolking woont, is niet meer dan een wingewest voor de stedelijke elite.

De opkomst bij de verkiezingen wordt geschat op ruim 60 procent. Veel Ethiopiërs zijn thuis gebleven. Sommigen omdat ze het niet eens zijn met de politiek, anderen omdat ze te zwak zijn. Zeven van de vijftig miljoen inwoners van Ethiopië worden bedreigd met de hongerdood. De economische groei die in 1991, het eerste jaar van de overgangsregering, een record van 10 procent kende, is nu teruggevallen tot 3,5 procent, nauwelijks genoeg om gelijke tred te houden met de bevolkingsgroei.

President van de Ethiopische overgangsregering Meles Zenawi betoogt, dat met een federale staatsvorm de oorzaak van de oorlogen die Ethiopië gekend heeft wegvalt, namelijk overheersing van een dominante bevolkingsgroep over de andere. Hij voegt er aan toe, dat als een regio zich toch zou willen afscheiden, zijn regering dat niet meer met geweld zal tegenhouden. Kortom, de Ethiopische overheid erkent het recht op zelfbeschikking van elk van de Ethiopische etnische groepen. Dit is een uitzonderlijke positie voor een Afrikaanse overheid.

De verkiezingen zijn de tweede in een reeks van drie die de overgangsregering van Ethiopië gepland heeft. In 1991 werden er verkiezingen gehouden voor de samenstelling van bestuursraden in elk van de veertien regio's die Ethiopië telt. De eerste stap naar een federale staatsvorm. Presidentiële verkiezingen moeten er komen in 1995. Daarmee zou Ethiopië dan een democratisch gekozen bestuur hebben en komt er een einde aan de overgangsperiode die in 1991 begon. Een coalitie van bevrijdingsbewegingen onder leiding van het bevrijdingsfront uit de noordelijke provincie Tigray, het TPLF, verdreef toen dictator Mengistu na zeventien jaar van oorlog.

Scepsis

Er is in binnen- en buitenland veel scepsis over deze Ethiopische weg naar democratie. Politieke organisaties van belangrijke Ethiopische volken als de Oromo's en de Amharen dreigden de verkiezingen te boycotten. Zij twijfelen aan de democratische intenties van de Ethiopische regering. Volgens hen is de beoogde federale staat niets meer dan een verdeel-en-heers tactiek die de macht van de Tigrayers moet veilig stellen.

Een onnodig negatieve visie, die gebaseerd is op achterhaalde nationalistische gevoelens. Ethiopiërs die deel uitmaken van de voormalige elites, hebben een sterk nationaal gevoel door tweeduizend jaar keizerrijk en zeventien jaar van rigide centralistisch socialisme. Voor de Ethiopische nationalisten is de uitverkoop van het moederland begonnen met de afscheiding van Eritrea in 1993. De Ogaden in het zuid-oosten, waar Somaliërs wonen, zou het Eritrese voorbeeld willen volgen.

Ook critici in het buitenland menen dat het nog maar een kwestie van tijd is voordat het Ethiopische experiment eindigt in chaos en geweld. Zij menen dat met de regionalisering de spanning tussen de etnische groepen in Ethiopië sterk is toegenomen. Dit is maar ten dele waar. De verschillen zijn er altijd geweest, maar de nationale ideologie van het keizerrijk, gevolgd door die van het centralistische socialisme onder Mengistu, creëerde een schijn van nationale eenheid. Zolang het nationale staatsapparaat sterk genoeg was om onvrede te onderdrukken, bleef die schijn bestaan.

De Ethiopische overgangsregering verdient steun voor haar durf de mythe van de eenheid van de Ethiopische natie op te geven en de verschillen tussen de regio's te erkennen. Door elke regio haar eigen bestuur te geven wordt het mogelijk om de verschillen tussen de regio's door een politieke discussie te overwinnen. De federale staat maakt de afstand tussen overheid en de verschillende bevolkingsgroepen kleiner. Democratie zal daardoor meer kans van slagen krijgen.

Wat wel zorgen baart is de wijze waarop de Ethiopische overheid om gaat met de oppositie. Het aantal mensen dat opgepakt wordt zonder duidelijke aanklacht, is in het afgelopen halve jaar toegenomen. De arrestatie van journalisten strookt niet met de officiële vrijheid van meningsuiting. Het blijft nodig de situatie van de mensenrechten kritisch te volgen.

De Ethiopische politiek biedt geen garantie voor vrede en stabiliteit, maar voor wie democratisering serieus neemt, biedt de regionalisering meer perspectief dan het opnieuw creëren en met geweld afdwingen van een mythe van nationale eenheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden