Fed zit met biljoenen aan obligaties in de maag

Wat beslist Fed-voorzitter Janet Yellen vandaag?Beeld AP

Zo langzamerhand moet de Amerikaanse centrale bank af van de obligaties die ze opkocht tijdens de kredietcrisis. Maar afbouw van de steunoperatie is niet zonder risico's.

Wat te doen met 4,5 biljoen dollar (3,8 biljoen euro) aan obligaties? Het is de vraag die de monetaire beleidsmakers van de Amerikaanse centrale bank al langer bezighoudt. Voor bijna dit gehele bedrag kochten zij sinds het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 namelijk aan schuldpapier op van de overheid en Amerikaanse bedrijven.

Het bestuur van het stelsel van Amerikaanse centrale banken - de Federal Reserve of kortweg 'Fed' - maakt vandaag naar verwachting bekend dat het in oktober begint om deze schuldenberg af te bouwen. Enkele maanden geleden hintte Fed-voorzitter Janet Yellen al op een geleidelijke verkoop van de obligaties.

Dat leidde tot lichte nervositeit op de financiële markten met een stijging van de rente op langlopende kredieten tot gevolg. Vooral het tempo waarin de Fed besluit om tot verkoop over te gaan, is cruciaal om het proces van afbouw ordelijk te laten verlopen.

De opkoop van schuldpapier door de Fed werd na het uitbreken van de kredietcrisis noodzakelijk geacht om de economie draaiende te houden. Beleggers en banken waren na het omvallen van Lehman Brothers en andere grote zakenbanken nauwelijks nog bereid om geld uit te lenen. Overheden en bedrijven konden daardoor bijna geen nieuwe obligaties aan de man brengen. Vooral bij herfinanciering van aflopende obligaties deed dat pijn. Zonder de omvangrijke opkoopactie van de Fed zouden veel bedrijven en (lagere) overheden kopje onder zijn gegaan.

De grootschalige inkoop van obligaties gaf instellingen niet alleen direct lucht, maar leidde tegelijk tot een extreem lage rente op langlopend krediet. Daarvan profiteren tot en met vandaag alle partijen die voor langere tijd geld willen lenen, zoals bedrijven die investeren en gezinnen die huizen kopen.

Europa

In Europa, waar de Europese Centrale Bank (ECB), inmiddels voor 2 biljoen euro (2000 miljard euro) aan leningen op de balans heeft, is de situatie vergelijkbaar. Tussen 2008 en nu is de rente op Nederlandse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar gedaald van ruim 4 procent naar onder de 1 procent.

Het moment lijkt daar om de steunoperaties terug te draaien en daarmee de lange rente weer over te laten aan de vrije markt. De Amerikaanse economie draait goed en de (officiële) werkloosheid oogt met 4,4 procent laag. Minder positief voor de beleidsmakers is de inflatie die nog steeds ruim onder de 2 procent blijft, het percentage dat de Fed eigenlijk als doel heeft.

Maar de afbouw is niet zonder risico's. De langdurig lage rente heeft als een soort krik gewerkt onder de financiële markten. Met behulp van goedkoop krediet hebben beleggers de prijzen van vastgoed, aandelen en ook obligaties tot stevige hoogten opgedreven.

Bij verkoop van obligaties zal de rente stijgen. Afgelopen weekeinde waarschuwde de Bank for International Settlement (BIS), voor de gevolgen hiervan. Volgens chef econoom Claudio Borio van deze zogenoemde bank der banken zijn beleggers de afgelopen jaren teveel gewend geraakt aan een stabiele en vooral lage rente. Beleggers zijn daardoor overmoedig geworden, met onder meer 'overspannen' aandelenprijzen tot gevolg.

Een stijgende lange rente kan weleens voor een terugval op de beurzen zorgen met eenzelfde tempo als waarin die zeepbel eerder door de lage rente is opgeblazen. Algemeen is de verwachting daarom ook dat de Fed ruim de tijd zal nemen om het eigen obligatiebezit af te bouwen.

Denkbaar is ook dat de centrale bank de kaarten nog even aan de borst houdt. Zolang Amerika wordt geteisterd door extreem weer is het gevaarlijk om met aankondigingen te komen die de financiële markten onrustig kunnen maken. In Houston likken de burgers nog hun wonden van orkaan Harvey, Irma heeft flink huis gehouden in Florida en Maria is nog onder weg. Misschien is het nog te vroeg voor orkaan Yellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden