FDP heeft zelf schuld aan nederlaag

Zwakke leiding was Duitse liberalen fataal

Nu de FDP al haar zetels in de Bondsdag is kwijtgeraakt, staat haar ook nog een ander verlies te wachten. Niet langer zal de Freie Demokratische Partij recordhouder regeren zijn. Van de ruim 64 jaar dat de Bondsrepubliek Duitsland nu bestaat, zaten er 45 jaar liberalen in de regering. De christelijk-conservatieve CDU kan tot nu toe maar op 44 jaar bogen, maar daar komen er nu vast weer vier jaar bij. Voor de FDP is het daarentegen de vraag of ze ooit nog een minister zal mogen leveren.

De partij is bij de verkiezingen van zondag over de volle breedte van het electoraat onderuitgegaan. Kiezers in alle regio's lieten het leidersduo Philipp Rösler en Rainer Brüderle vallen. Het grootst was het verlies in de deelstaat waar de FDP traditioneel het sterkst was: Baden-Württemberg. Daar viel het stemmenpercentage terug van 18,8 naar 6,2. De partij verloor aanhang bij jongeren en bij ouderen, bij vrouwen en bij mannen. En helemaal rampzalig was de desertie van de zelfstandige ondernemers: in 2009 stemde 26 procent nog op de Liberalen, nu nog maar 10 procent.

"Het is heel triest dat de enige liberale partij uit de Bondsdag is, maar ze hebben het er wel zelf naar gemaakt", zegt Ton Nijhuis, directeur van het Duitsland-instituut van de Universiteit van Amsterdam. Hij wijt de voorlopige ondergang van de FDP aan de samenloop van een zwak programma met een zwakke leiding. "Philipp Rösler is een intelligente man, maar hij straalde niet de macht uit die je van een leider mag verwachten. Daar hebben ze Rainer Brüderle naast gezet om dat te compenseren, maar daardoor was het niet duidelijk wie de baas was. Daar houden kiezers niet van. Nu neemt de jongere Cristian Lindner het over, dat had natuurlijk twee jaar geleden al moeten gebeuren."

Het andere probleem van de FDP is volgens Nijhuis dat de partij gaandeweg steeds meer economisch-liberaal is geworden, met veronachtzaming van de nadruk op burgerlijke vrijheden die het gedachtengoed in voorbije decennia karakteriseerde. "In dat markt-liberalisme waren ze behoorlijk radicaal, maar met de financieel-economische crisis is dat verdacht geworden. Daar hebben ze geen goed antwoord op gevonden. En thema's waarmee ze konden scoren, bijvoorbeeld de bescherming van de privacy, denk aan het schandaal rond de Amerikaanse NSA, hebben ze niet opgepakt."

In plaats daarvan voerde de FDP een 'Bilanzkampagne': Duitsland staat er goed voor, en daarvoor mocht de partij een beloning verwachten. Nijhuis: "Dat heeft Merkel ook gedaan. Met één verschil: zij is de bondskanselier. De vraag die de kiezer stelt, is: welk verschil heeft de FDP nou gemaakt?"

Al zit de FDP niet meer in de Bondsdag, helemaal uitgespeeld is ze nog niet. Nijhuis: "Ze zitten nog wel in bijna alle deelstaatparlementen, alleen in Beieren zijn ze er uitgevlogen. De partijstructuur kan gewoon blijven bestaan. Ze zullen er alles aan doen om terug te komen bij de Europese verkiezingen, en daarna bij de Bondsdag. Ik denk dat Lindner in ieder geval de beste is, de enige eigenlijk, die het nog zou kunnen."

Toelichting grafiek
CDU/CSU: grote winst, die vooral afkomstig is van FDP, SPD en degenen die in 2009 nog thuisbleven. De partij verloor een klein aantal kiezers aan andere partijen, met name de SPD.

De SPD kreeg meer overstappende kiezers van concurrent Die Linke binnen dan Die Linke bij de SPD weghaalde. Ook van andere partijen snoepten de sociaal-democraten per saldo stemmen af.

De FDP zag zijn aanhang sterk slinken, voor het grootste deel profiteerde de CDU/CSU daarvan.

De groep Duitsers die niet ging stemmen slinkt iets. Vooral CDU/CSU wist eerdere thuisblijvers naar de stembus te lokken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden