FBI liet zijn barbertje Jewell drie maanden lang voor nop hangen

WASHINGTON - Richard Jewell, werd eerst bewonderd als een held, vervolgens door het slijk gehaald als een terrorist, verantwoordelijk voor de bomaanslag bij de Olympische Spelen in Atlanta op 28 juli. Na een onderzoek van drie maanden is hij uiteindelijk van alle blaam gezuiverd.

Jewell vertelt dat hij zich voelde als een opgejaagde hond, voortdurend geschaduwd door de FBI en achtervolgd door de tv-camera's van de hongerige, op sensatie beluste media. Een nachtmerrie voor hemzelf en zijn moeder. Het leek een verhaal dat zo vanuit de film in de realiteit was gestapt. De veiligheidsagent die de bom in het Olympische park ontdekte had hem daar zelf neergelegd. De Atlanta Constitution meldde dat in een extra-editie enkele dagen na de aanslag. De FBI had dat nieuws laten uitlekken. Vervolgens nam het kudde-instinct van de Amerikaanse media het over: het ene opgefokte verhaal volgde na het andere. Dat had tot gevolg dat Jewell voor de publieke opinie al veroordeeld was voor hij zelfs in staat van beschuldiging was gesteld.

Nu blijkt achteraf dat de FBI over buitengewoon weinig bewijsmateriaal beschikte dat zo'n lek rechtvaardigde. Er waren geen concrete aanwijzingen dat Jewell inderdaad de bom gemaakt en geplaatst had. De gevonden vingerafdrukken waren niet de zijne. De dader heeft een kwartier voor de aanslag de politie gebeld met een bommelding. Jewell had niet voldoende tijd gehad om eerst vanuit een telefooncel te bellen en weer op tijd terug te zijn om zijn heldenrol te vervullen. Waarop was de verdenking van Jewell dan wel gebaseerd? Op vage algemene aanwijzingen: hij voldeed aan het profiel van een eenzame man die zo'n aanslag gepleegd zou kunnen hebben. Een man die bezeten is van politiewerk en zijn werk als veiligheidsagent met een fanatieke ijver uitvoert. Zo iemand wil dan volgens het boekje in het centrum van de belangstelling staan en als held geëerd worden. Dat bereikt hij door een spectaculaire daad als een bomaanslag. Een primitieve bom door een enkele dader gemaakt en geplaatst. Het is als uitgangspunt een plausibel scenario.

Maar er was geen enkel concreet bewijs. Waarom liet de FBI dan uitlekken dat Jewell verdacht werd? Zij die het opnemen voor de FBI betogen dat het niet vaststaat dat het lek bij de FBI zat. Waarom zou de politie de dader via de pers op de hoogte stellen voordat zij huiszoeking heeft gedaan? Maar advocaten die ervaring hebben met dit soort politieonderzoek zeggen dat de werkwijze van de FBI zelf in een profiel past. In de eerste plaats hoopte de politie dat Jewell als een stuk opgejaagd wild in paniek zou raken en fouten zou maken. Maar er is een meer sinistere verklaring. De hele wereld keek naar de Olympische spelen. De goede naam van Amerika en het gezag stond op het spel. De druk was enorm. De FBI had dringend behoefte aan een schuldige. De dader moest onmiddellijk gepakt worden, dan zouden de spelen normaal door kunnen gaan. De FBI wist - zo zeggen deze advocaten - dat zij alleen maar een kleine hint hoefden te geven en dat de moordende concurrentie van de Amerikaanse media voor een sneeuwbaleffect zou zorgen. Er zou een algemeen klimaat ontstaan dat zelfs toekomstige leden van de jury tegen Jewell zou kunnen beïnvloeden. Voor de FBI was daarmee de zaak opgelost.

Het huis van Jewell werd ondersteboven gehaald. Alles werd naar het FBI laboratorium gesleept, tot potten en pannen toe. Maar dat leverde geen bewijs op. Het bleef bij dat profiel. Toch liet FBI zijn prooi niet los: de heren beseften hoe groot hun afgang zou zijn als zij tenslotte Jewell van blaam zouden moeten zuiveren. Drie maanden rekten zij de zaak, tot eerherstel onvermijdelijk was.

Jewell gaat nu procederen om schadevergoeding en om zijn goede naam terug te krijgen. Tegen de media die hem door het slijk hebben gehaald: de Atlanta Constitution, NBC en mogelijk CNN. En misschien ook tegen de FBI.

Juristen denken dat Jewell goede kansen heeft enkele miljoenen van de nieuwsorganisaties los te peuteren, maar betwijfelen of hij bij de FBI verhaal kan krijgen.

Treft de media blaam? Als het lek inderdaad van de FBI kwam dan heeft de pers te goeder trouw het nieuws gegeven dat van een betrouwbare bron afkomstig was, al zijn de media overboord gegaan in de daarop volgende hysterie. Het Amerikaanse rechtssysteem biedt de verdachte geen bescherming tegen de publicatie van naam, adres, foto en andere al dan niet relevante details.

Politiek klimaat In Nederland houdt de pers zich aan de traditie zich te beperken tot de publicatie van initialen: R.J. te A. Maar de grondwettelijke garantie van vrijheid van meningsuiting in Amerika maakt het onmogelijk de pers enige beperkingen op te leggen ter bescherming van de verdachte. In tegendeel. Er heerst in Amerika een politiek klimaat dat de gewelddadige misdaad als volksvijand nummer één beschouwt. Daarom is er een tendens de rechten van verdachten verder in te krimpen. Voor de media is er geen enkele reden tot zelfcensuur: kijkcijfers wijzen uit dat de tv stations aan geweld en misdaad het meeste geld verdienen. Richard Jewell heeft een stigma voor zijn hele leven. Dat betreurt iedereen, de FBI, de pers en de kijkers. Maar dat is niet voldoende om het systeem te veranderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden