Fatsoenlijk

Fatsoen is weer in de mode, in elk geval als woord. De 75-jarige NCRV doopte zich om tot de omroep van fatsoen en respect. Het CDA hield Nederland voor, bij monde van premier Balkenende: 'Fatsoen moet je doen'. Kritiek bleef niet uit. Die slogan paste eerder bij de 'nette burgerheren van de VVD', zei in 2002 CDA-ideoloog Kees Klop, die voorzitter werd van -jawel- de NCRV.

Van Klops associatie hadden de opstellers van het beginselmanifest van de PvdA ogenschijnlijk geen last. Ze speelden doodgemoedereerd leentjebuur bij wat Trouw maandag, nadat het stuk was aangenomen, 'liberale kernbegrippen' noemde. De tweede V van VVD, vrijheid, verhieven ze tot hoogste sociaal-democratisch ideaal. En fatsoenlijk vonden de schrijvers van het manifest blijkbaar een zo gewichtig sleutelwoord dat ze het meer dan tienmaal in hun tekst verwerkten.

Nu is 'fatsoenlijk' een veelzijdig begrip. Wie in een fatsoenlijke buurt woont, vertoeft niet driehoog achter. Een fatsoenlijk meisje is geen stoeipoes. Maar de hoofdbetekenis van het woord ligt elders: in de sfeer van 'simpele wellevendheid en goede manieren', om Amy Groskamp-ten Have te citeren.

Daarnaast heeft fatsoenlijk, net als het Engelse decent, nog een vierde, zwakkere betekenis ontwikkeld: acceptabel, redelijk, behoorlijk-in-kwantitatieve zin. Een fatsoenlijk inkomen voldoet, wat de hoogte betreft, aan redelijke eisen.

Het is vooral in deze nogal vage zin dat het PvdA-manifest herhaaldelijk een fatsoenlijk bestaan bepleit, voor iedereen. Er staat niet bij wat dit in financieel opzicht zo ongeveer inhoudt. (Veel, luidt vermoedelijk de exegese van PvdA'er Hans Alders, die zijn inkomen als commissaris van de koningin met bijbanen verdubbelt.) Maar tegelijkertijd lonken de auteurs van het manifest naar een publiek dat, zoals de NCRV en het CDA begrepen, fatsoenlijk liefst als 'welgemanierd, welvoeglijk' opvat. Die indruk wekken ze niet alleen met een enkele verwijzing naar het belang van respect. Ze doen het vooral door eenieder niet een menswaardig, aanvaardbaar, acceptabel, redelijk of goed, maar uitgerekend een fatsoenlijk bestaan toe te wensen. En vrijheid natuurlijk.

De schatkist met woorden -en ideeën- waar de sociaal-democratie patent op had, is kennelijk leeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden