Fatale operatie na screening

Beeld anp

De darmkankerscreening heeft het leven gekost van een man die helemaal geen kanker bleek te hebben. In het artsentijdschrift NTvG beschrijven vier chirurgen deze week voor het eerst een dergelijk sterfgeval.

Ze vertellen hoe een 75-jarige man werd geopereerd nadat de screening, die nu ruim een jaar loopt, aanwijzingen had gegeven voor een kwaadaardige poliep in de darmen. Na de operatie zette de maag van de man sterk op, een zeldzame complicatie waaraan hij uiteindelijk overleed. De patholoog ontdekte later dat het verdachte weefsel geen kankercellen bevatte.

Bij de invoering van dit bevolkingsonderzoek werd al rekening gehouden met slachtoffers, ook onder gezonde mensen. De benodigde operaties zijn niet zeer risicovol, maar als een grote groep mensen op de operatietafel komt te liggen, is er nu eenmaal grote kans dat enkelen overlijden.

De screening werd toch ingevoerd omdat het aantal geredde levens een veelvoud is - vorig jaar werd gedacht aan jaarlijks 2400 minder sterfgevallen als de screening eenmaal voluit loopt. Uit een evaluatie van het NTvG na een half jaar screening bleek dat de mensen die als gevolg van de poeptest geopereerd worden, vaker last hebben van zware bijverschijnselen. Anders dan de man die de chirurgen beschrijven, is darmlekkage de meest gevreesde complicatie - als artsen die niet tijdig ontdekken, kan de patiënt om het leven komen.

Mogelijk zijn er meer complicaties omdat onder de eerste lichting patiënten veel ouderen zitten.

Chirurg: Nu al stoppen? Laten we het een kans geven

Verschillende andere aandoeningen, in het verleden problemen in de bloedvaten: kerngezond was de 75-jarige ook weer niet die overleed na de operatie die volgde op een 'positieve' score op de poeptest, zoals de darmkankerscreening in de volksmond heet. Maar kanker had hij in ieder geval niet. Gerrit-Jan Liefers, chirurg in het Leids UMC, beschreef met vier collega's deze tragische afloop.

Is dat niet uiterst wrang voor de nabestaanden?
"Natuurlijk is het dramatisch. Hier geldt: pech op pech op pech. Maar tegelijkertijd gaan we ervan uit dat we bij veel andere mensen juist kunnen voorkomen dat de ziekte zich verergert. Een operatie heeft altijd risico's, dat is deze patiënt ongetwijfeld goed verteld. Je weet zoiets van tevoren."

Weten artsen genoeg wanneer je moet afzien van een operatie?
"We weten veel, maar we moeten beter gaan bijhouden wanneer het niet goed afloopt. We registreren nu heel nauwkeurig hoe het afloopt met kwaadaardige tumoren, maar niet als ze goedaardig blijken te zijn. We zijn daarom met het RIVM, dat de screening organiseert, in gesprek hoe we ervoor kunnen zorgen dat we alles bijhouden: van de allereerste screening tot de ingreep en de nabehandeling. Waarbij we ook kijken welke keuzes er in de spreekkamer zijn gemaakt, en hoe die uitpakten."

De resultaten van de screening vallen voorlopig tegen?
"Het is niet zo zwart-wit als soms weleens wordt gesteld. We beschrijven ook twee andere patiënten, waarbij screening vermoedelijk wel gunstig heeft uitgepakt. Dat zijn degenen bij wie nader onderzoek uitwijst dat er niets aan de hand is, en de patiënt die zich prima voelt maar waarbij artsen toch na een screeningsuitslag weefsel verwijderen dat kwaadaardig blijkt te zijn. Door screening worden mensen niet minder vaak ziek, je hebt wel de kans de ziekte eerder te ontdekken. En bij darmkanker is het heel goed om er tijdig bij te zijn, dat weten we al langer."

Hoe verder met de screening?
"We zijn niet veel langer dan een jaar bezig en het lijkt ook ons veel te vroeg om te stoppen. Maar we moeten wel open zijn, vanaf het begin. Uitzoeken voor welke patiënten de ingreep goed uitpakt en voor welke niet. We moeten ook de nadelen laten zien. Je kunt prima voorspellen hoe een screening uitpakt, maar pas in de praktijk moet blijken of de voordelen opwegen tegen zaken als complicaties. Als dat niet zo is, zullen we over een paar jaar moeten stoppen. Maar laten we het wel een kans geven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden