Farmaceut kende gevaar depressiepil die kan aanzetten tot zelfmoord

Beeld Flickr/E-magine Art

Het antidepressivum Seroxat werkt niet bij jongeren en kan aanzetten tot zelfmoord. Dat kwam al in 2001 uit een studie naar voren, maar de onderzoekers meldden het niet, zo blijkt uit een heranalyse van de oorspronkelijke data.

Het staat bekend als Studie 329. Een onderzoek naar de werkzaamheid van een antidepressivum bij jongeren. De conclusie van de studie uit 2001, gefinancierd door de producent, GlaxoSmithKline (GSK), was positief. Het middel, paroxetine, bleek heilzaam en veilig.

Latere studies en de praktijk wezen anders uit. Paroxetine, in Nederland op de markt als Seroxat, bleek bij adolescenten toch niet beter te helpen dan een placebo en psychiaters meldden verontrustend vaak dat gebruikers zelfmoord hadden gepleegd of een poging daartoe hadden ondernomen. In Nederland wordt het psychiaters om die redenen ontraden om Seroxat aan jongeren voor te schrijven.

Dat ligt in de Verenigde Staten anders. Alleen al in 2002, het jaar na de publicatie, werd paroxetine er meer dan twee miljoen keer aan kinderen en jongeren voorgeschreven. Maar ook daar drong de kwalijkheid ervan door. In 2012 werd GSK veroordeeld tot een boete van 3 miljard dollar vanwege frauduleuze reclame, onder andere voor paroxetine.

Geen afstand
Maar Studie 329 bleef overeind. De auteurs erkenden van meet af aan de beperkingen van hun studie - zo hadden ze de 275 jongeren tussen de 12 en 18 jaar slechts acht weken gevolgd. Maar ze namen geen afstand van de conclusies en het tijdschrift dat het geplaatst had, het Journal of Child and Adolescent Psychiatry, weigerde het artikel te rectificeren of terug te trekken.

Dat wordt na vandaag extra lastig. In het British Medical Journal (BMJ) meldt een groep artsen, voornamelijk uit Australië, dat ze de originele onderzoeksgegevens van Studie 329 hebben verworven en opnieuw geanalyseerd. Hun conclusie: ook de onderzoekers destijds hadden tot de slotsom moeten komen dat paroxetine niet werkt bij jongeren met een depressie en kwalijke bijwerkingen heeft.

Wie het artikel uit 2001 goed las, stuitte wel op kanttekeningen, schrijven de Australiërs. Maar pas toen ze de originele data onder ogen kregen, zagen ze welke feiten daar achter schuilgingen. Zo meldde het origineel wel dat er ernstige neveneffecten waren, maar die werden niet aan paroxetine toegeschreven. Nu blijken elf van de negentig paroxetine-gebruikers zelfmoordpogingen te hebben gedaan. Tegenover één in de controlegroep.

Verdwenen
De commentator van het BMJ schetst de bedenkelijke historie van Studie 329. Boven het artikel prijkten weliswaar de namen van 22 onderzoekers, de tekst - met de positieve conclusie - was van een redacteur van de farmaceut GSK. Bovendien lag de hoofdauteur, als je hem zo zou mogen noemen, ten tijde van de publicatie onder vuur omdat hij zijn financiële banden met farmaceutische bedrijven had verzwegen.

En tijdens het proces in 2012 bleek dat GSK de werkzaamheid van paroxetine bij jongeren vaker had onderzocht. Studies 377 en 701 waren echter in een bureaula verdwenen omdat positieve effecten uitbleven. Wie dacht dat wetenschap een zelfreinigende werking heeft, komt in dit geval bedrogen uit, schrijft de commentator.

Om die reden begon een groep wetenschappers in 2013 fondsen te werven om onzichtbare of weggemoffelde onderzoeksgegevens boven tafel te krijgen en eventueel opnieuw te bekijken. De heranalyse van Studie 329 is de eerste vrucht van dit project.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden