Farao's veroverden West-Europa

DEN HAAG, ROTTERDAM (ANP) - Twee eeuwen geleden herontdekte de wereld de oud-Egyptische cultuur. De toen moderne mens stond perplex bij het zien van tekeningen van de bouwwerken en kunstvoorwerpen uit het land van de farao's. Voor kunst en kunstnijverheid werd het oude Egypte op slag een nieuwe inspiratiebron.

Velen, vooral in Frankrijk en in Engeland, werden zelfs compleet Egypte-gek. De één zette een lampje met een voet in de vorm van een faraootje op de schoorsteen, de ander (de Nederlandse diplomaat baron Bentinck bij voorbeeld) had als hobby het onderzoeken van een namaakmummie in miniformaat. Een dergelijke Egypte-gekte zou overigens in 1922 ook opleven na de ontdekking van het graf van Toetanchamon.

Twee Nederlandse musea, museum Het Paleis in Den Haag en museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, gaan deze zomer speciaal aandacht besteden aan de plotselinge Egypte-interesse van destijds. Die ontstond nu precies tweehonderd jaar geleden naar aanleiding van Napoleons expeditie naar Egypte.

Napoleon was eigenlijk met 40 000 soldaten naar Egypte afgereisd om aartsvijand Groot-Brittannië de zeeroute naar India afhandig te maken, hetgeen een jammerlijke mislukking werd. De Britse admiraal Nelson liet Napoleons vlaggenschip de 'Oriënt' en andere Franse schepen aan flarden schieten. Nelson bewaarde zelfs een stukje van de mast van de 'Oriënt' om er zijn lijkkist van te laten maken. Andere resten van de Franse vloot zijn onlangs teruggevonden.

Zo slecht als de militaire actie voor Napoleon verliep, zo goed ging het met zijn artistieke en wetenschappelijk missie. Napoleon had namelijk ook 165 geleerden, ingenieurs en kunstenaars meegenomen om, voor het eerst, een uitgebreide geïllustreerde beschrijving van de oude Egyptische beschaving tot stand te brengen. Eerst verscheen - in 1802 - het geïllusteerde boek 'Reis naar het Beneden en Boven-Egypte' van Napoleons kunstadviseur, tekenaar en latere Louvre-directeur Vivant Denon. Daarna verscheen 'Description de l'Egypte', een publicatie van verschillende wetenschappers en tekenaars met 910 nauwgezette, gelithografeerde prenten. Deze uitgave (oplage enkele tientallen) was zo omvangrijk, dat zij geleverd werd met een boekenkast in de vorm van een Egyptische tempel. De boeken staan centraal op de expositie 'De ontdekking van de Egyptische kunst' in Museum Het Paleis, die is samengesteld door professor Hans Schneider.

“Vóór die tijd had men in het westen een te summier beeld van het oude Egypte. Men dacht dat het een primitieve voorloper van de Griekse beschaving was. Er waren wel wat kunstwerken uit Egypte bekend, maar die waren nou net niet bepavoor de kwaliteit in het algemeen. Bovendien wist men er te weinig van, bekeek de voorwerpen met westerse ogen en begreep niets van de hiërogliefen. Dat was wel nodig om meer over de Egyptische cultuur te weten te komen”, aldus Schneider.

In 1822 slaagde Champollion le Jeune erin het hiërogliefenschrift te ontcijferen. Op de door de Fransen aangetroffen Steen van Rosetta stond een tekst in drie talen: in hiërogliefen, in de latere Egyptische volkstaal en in het Grieks. Dat maakte vergelijkingen mogelijk. “Het begon met de naam van een koning, die al bekend was. Champollion ontdekte dat hiërogliefen geen allegorische betekenis hadden, maar klanken weergaven. Met deze klanken kon men volgens het rebusprincipe de taal opschrijven. Door het kunnen lezen van hiërogliefen kon de moderne mens eindelijk de Egyptische cultuur beter begrijpen en waarderen.”

Museum Het Paleis - waar Napoleon nog logeerde en waar de prins der Nederlanden Hendrik de Zeevaarder woonde en Egyptische voorwerpen verzamelde - toont 'De ontdekking van de Egyptische kunst' tot en met 8 november. Boijmans Van Beuningen presenteert van 22 augustus tot en met 1 november 'Egyptomania in Nederland', over de wijze waarop het oude Egypte de Nederlandse kunst en kunstnijverheid beïnvloedde. Sfinxen, obelisken en farao-beelden verschenen plotseling in interieurs en op schilderijen. Met name voor schilders als Lourens Alma Tadema en Willem de Famars Testas was Egypte een bron van inspiratie. Ook in deze eeuw bleken de kunstenaars Jan Toorop, Bart van der Leck, K. P. C. de Bazel en Berlage gevoelig voor de cultuur van de farao's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden