Farage is de held van het referendum

Wat de uitslag van het Brexit-referendum ook zal zijn, Ukip-leider Nigel Farage kan er zijn voordeel mee doen. Brussel kijkt vanochtend bibberend van spanning naar de uitslag. Arbeidersstad Salford (zie pagina 6) is verscheurd door het referendum. En wat maakt het Brexit-debat los in andere Europese landen?

Hoe de uitslag van het Britse referendum vanmorgen ook luidt, één man komt sowieso als winnaar uit de bus: Nigel Farage. De leider van de eurosceptische Ukip-partij schitterde in de campagne als veruit de felste en zichtbaarste Vertrek-pleiter. Brexit of niet, hij kan de vruchten van zijn inspanning plukken.

Onvermoeibaar trok de goedlachse populist de afgelopen maanden door het land in zijn paarse campagnebus. Het is zijn geloofwaardigheid ten goede gekomen, blijkt uit een peiling die het bureau Ipsos Mori één dag voor het referendum publiceerde. De Britten verkiezen de voorman van de voormalige protestpartij nu boven alle andere politieke leiders in het land. Farage haalde een tevredenheidsscore van 38 procent. Daarmee verslaat hij de Conservatieve premier David Cameron (35), Labourleider Jeremy Corbyn (27) en Liberaal-Democraat Tim Farron (19).

Farage strijdt al bijna een kwart eeuw tegen de Europese Unie. In 1992 stapte hij demonstratief uit de Conservatieve partij toen die instemde met het Verdrag van Maastricht. Een jaar later richtte hij Ukip op: de United Kingdom Independence Party. Vooral sinds hij daar lijsttrekker van werd, in 2006, is zijn verzet tegen de EU effectiever geworden. Met zijn retoriek, humor en imago van 'gewone man' lokte hij veel Conservatieve kiezers naar Ukip. Het was onder deze druk dat Cameron in 2013 het Brexit-referendum beloofde.

De populistenleider noemt zichzelf '100 procent' verantwoordelijk voor het referendum. Hij kan vandaag dan ook met gemak de credits opeisen als het inderdaad tot een Brexit is gekomen. Die winst kan hij dan verzilveren bij de eerstkomende parlementsverkiezingen, al zijn die normaal gesproken pas in 2020. Tot die tijd zou Farage een prominente rol kunnen blijven spelen door druk uit te oefenen op de EU-uittredingsonderhandelingen, zodat de Britten een zo voordelig mogelijke deal in de wacht slepen.

Maar nog gunstiger zou voor Farage de uitkomst zijn waarbij een krappe meerderheid van de Britten ervoor heeft gekozen om in de EU te blijven. Dan komt er pas echt heibel in de tent. Want elke uitslag voor 'blijven' die lager is dan 66 procent, zal hij verwerpen, kondigde Farage vorige maand aan. Hij zal het referendum dan afdoen als 'oneerlijk', omdat de regering miljoenen heeft gestoken in de Blijf-campagne. En hij eist dan een nieuw referendum.

Farage heeft kortom zijn excuus al klaar om olie op het vuur te blijven gooien. Het gevaar van een eindeloze roep om een nieuw referendum, aangeduid als 'neverendum', wordt dan werkelijkheid.

Ook dit scenario zal de Ukip-leider winst opleveren, omdat hij kan blijven stoken in de verdeelde Conservatieve partij. Wellicht krijgt hij diverse Tories in het Lagerhuis zelfs zover dat ze naar Ukip overlopen, uit onvrede met de pro-Europese koers van hun eigen partij

Met de steun die Farage dankzij zijn Brexit-campagne verwierf, heeft hij de acceptatiegraad van zijn partij bovendien enorm vergroot. Ook daar kan de partij bij volgende verkiezingen door groeien. Als gevolg van het Britse kiesstelsel waarbij per district alleen de grootste partij een afgevaardigde levert, heeft Ukip in het 650-koppige Lagerhuis tot dusver maar één zetel.

Op lokaal niveau is Ukip al vertegenwoordigd met honderden raadsleden. Ook in het Europarlement vormen de Britse populisten een opvallend blok; met 22 zetels leveren ze bijna een derde van de 73 Britse Europarlementariërs, onder wie Farage zelf. De Ukip-Europarlementariërs zien hun gezag bij eurosceptici uit andere EU-landen ongetwijfeld vergroot dankzij de Brexit-campagne. Maar verder staan ze vooral bekend om hun geringe bijdrage aan debatten en stemmingen - het zijn notoire wegblijvers.

Farage schaamt zich niet voor die gebrekkige inzet. Hoe minder zijn mensen bijdragen aan overbodige Europese regels, hoe beter, vindt hij. Tijdens een toespraak in het Europarlement, begin deze maand, zei hij te hopen dat het zijn laatste was als ingezetene van een EU-land. Hij sloot af met de woorden: "Ik ga nu weg. Het kan een tijdje duren..."

analyse In de zeer felle Brexit-campagne kon de leider van de eurosceptische Ukip-partij excelleren. Dat maakte zijn partij groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden