Fantasierijke filmbeelden

De film ’The Bird Can’t Fly’ vertelt over dood, rouw, vergankelijkheid en herrijzenis. Met dit debuut viel regisseur Threes Anna in de prijzen.

Threes Anna, beeldend kunstenaar, schrijfster en regisseur, voormalig artistiek leider van de Dogtroep, was negen jaar bezig met de voorbereiding van haar speelfilmdebuut ’The Bird Can’t Fly’. Producenten zoeken, subsidies loskrijgen, haar gedroomde hoofdrolspeelster (Barbara Hershey) benaderen en bij het project houden. Het geld vond ze voor de helft in Zuid-Afrika en voor de helft hier, de film werd met een Zuid-Afrikaanse crew in Zuid-Afrika gedraaid. De voorbereidingen duurden lang, maar de productie slaagde: afgelopen woensdag ging de film in première op het filmfestival in San Sebastian. Diezelfde avond werd ’The Bird Can’t Fly’ op het Nederlands Filmfestival bekroond met de prijs van de stad Utrecht voor het beste debuut.

Nu de film af is, is Threes Anna niet meer de enige die een film maakte in Zuid-Afrika. Op het Nederlands Filmfestival wordt ook de tv-dramaserie ’Stellenbosch’ gepresenteerd, gedraaid in het zuidelijke puntje van Zuid-Afrika, in de buurt van Capetown. Paul Ruven heeft de opnames van zijn komedie ’Surprise’ net afgerond in Johannesburg. Paula van der Oest bereidt een film voor over de Zuid-Afrikaanse dichteres Ingrid Jonker.

Wat is ineens de aantrekkingskracht van Zuid-Afrika?

„Maar mijn film speelt helemaal niet in Zuid-Afrika”, reageert Threes Anna desgevraagd aan de telefoon. „Hij is er alleen opgenomen. Ik heb maanden gereisd door Namibië en Zuid-Afrika op zoek naar een geschikte locatie, 25.000 kilometers gereden. Het moest een duinlandschap zijn. Iemand in Kaapstad bracht me toen naar de witte woestijn daar in de buurt. Het was precies wat ik zocht, een leegte die niet aangeeft of het verhaal vandaag speelt of morgen. Een plek waar je niet weet waar je bent. Het witte zand werkte als wit papier, ik kon er alles in tekenen. Het met zand overgoten dorp hebben we er zelf in gebouwd. Het is beschermd natuurgebied en we mochten ook geen schroef of sigarettenpeuk achterlaten. Maar ik heb heel bewust een fantasiewereld geschapen daar. De acteurs hebben ook verschillende accenten, ze spreken niet allemaal Zuid-Afrikaans Engels. Als Melody (Barbara Hershey) in het begin van de film naar het dorp toe reist, zit ze in een bus vol Chinezen. In de huizen heb ik oude en nieuwe voorwerpen gemixt. Ergens staat een flitsende mountainbike, maar het gasfornuis is antiek, en water komt uit de pomp.”

’The Bird Can’t Fly’ vertelt over Melody die na twaalf jaar stilte terugreist naar het dorp waar ze vandaan komt om haar enige dochter, die plotseling gestorven is, te begraven. Daar ontdekt ze dat ze een kleinzoon heeft, een verwilderde jongen die de baas speelt in de fantasiewereld die de kinderen in het dorp met elkaar geschapen hebben. Melody wil hem meenemen maar de jongen weert iedere poging tot toenadering af.

Threes Anna: „Het scenario is gebaseerd op heel veel gesprekken die ik heb gehad met mensen in Zuid-Afrika. Die gesprekken gingen het meest over de dood. Maar in het script ben ik ook weer erg ver van die gesprekken weggeraakt, de film moest een universeel verhaal vertellen.”

In de fantasierijke beelden die vertellen over dood, rouw, vergankelijkheid en herrijzenis herinnert ’The Bird Can’t Fly’ aan het beeldende theater van de Dogtroep waar Threes Anna van 1989 tot 1999 artistiek leider was. Ook ’The Bird Can’t Fly’ is meer mythe dan drama, en ook de filmkarakters (de dorpsbewoners en heldin Melody) zijn meer theatraal getekend, via hun absurde omgeving, dan psychologisch realistisch. Al zetten de acteurs ze zeer menselijk en geloofwaardig neer.

Wanneer Melody aankomt, is de begrafenis van haar dochter al aan de gang. Maar niet alleen de dochter verdwijnt onder de grond, het hele vergeten dorp dreigt door het zand te worden overspoeld. De kleinzoon is geobsedeerd naar struisvogelveren en struisvogeleieren op zoek om de dood van zijn moeder te bezweren. Een alles overspoelende zandstorm zal het keerpunt tussen grootmoeder en kleinzoon brengen.

Over het politieke Zuid-Afrika van de na de apartheid gaat ’The Bird Can’t Fly’ niet, toch zetelt het verhaal ook wel in het Zuid-Afrika van hier en nu.

Threes Anna: „Zuid- Afrika is een land waar hoop en wanhoop in één zin schuilen. Aan het begin van de film reist Melody van de plek waar het regent en groen en vruchtbaar is en waar rijke en dikke mensen wonen, naar een plek onder op de bol waar het kaal en arm is en de huizen bijna verdwenen zijn. Maar die situatie kan zich ook keren, die wereld kan ook weer opnieuw tot leven komen. Toen we met de opnames begonnen ben ik met de acteurs, ook Hollywoodster Barbara Hershey naar een van de ergste townships in de buurt van Capetown gegaan. Ik wilde wel dat de acteurs die allemaal in rijke hotels logeerden, wisten in welk land ze waren. Hershey was diep geshockeerd, maar Tony Kgoroge, die de man van de dochter speelt, zei dat hij in zo’n omgeving was geboren. Daar heeft hij zich aan ontworsteld. Die tegenstelling tussen degene die zich ontworstelt aan de ellende en die erin gevangen blijft, is ook een belangrijke lijn in de film.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden