Column

Fans van Zwarte Piet maken een klassieke denkfout

'Laat Nederlandse tradities niet verkrachten door nieuwkomers die ons verachten'. Dat was op twitter een van de meest voorkomende reacties op de Zwarte Piet-uitzending van het discussieprogramma 'Debat op 2', afgelopen zaterdag.

Ik was daar te gast: de enige witneus aan de boze en gekwetste­­ zwarte kant van de studio­­. Tegenover ons een vrijwel geheel blanke groep Zwarte Pietfans die, net als het getwitterte, in meerderheid onbereid bleek de Sinterklaastraditie te heroverwegen omdat zwarte mensen zich vernederd voelen. 'We zijn in Nederland!'

Afgaand op deze verongelijkte geluiden leeft de vrees dat mensen die protesteren tegen het racistische kantje van Zwarte Piet niet alleen Neerlands favoriete feestdag willen ondergraven, maar bovendien staan te popelen om ook de rest van het Hollands cultuurgoed om zeep te helpen. De rechts-conservatieve weblog De Dagelijkse Standaard noemde hen daarom 'veroveraarsvolk'.

Het is iets wat ik vaker hoor: als we ons niet vol kaaskoppigheid vastketenen aan onze tradities, zullen we onder de voet worden gelopen door een tsunami van allochtonen, en spreken we weldra allemaal Arabisch en/of luisteren we de hele dag naar hiphop.

Dit opblazen van een onderbouwd bezwaar tegen een bescheiden deel van één enkel feest naar een invasieplan van 'enge zwarten' wordt mede mogelijk gemaakt door een klassieke psychologische gedachtenkronkel: de fundamentele attributiefout.

In het kort komt het hierop neer: waar mensen hun eigen gedrag verklaren vanuit de omstandigheden - 'Ik was onbeleefd tegen de kassamevrouw omdat ik een rotdag heb gehad' - zien ze het gedrag van anderen als uiting van hun persoonlijkheid - 'Die mevrouw voor me in de rij deed bot. Ze is een bitch.'

In het Zwarte Pieten-debat klinkt deze denkfout zo: de pro-Piet-tribune voelt zich geen racist, want hun reacties zijn ingegeven door de omstandigheid dat iemand hun traditie wil afpakken. De afpakkers in kwestie zijn echter verdorven mensen, ze wilen een kinderfeestje verpesten. (Omdat ik niet immuun ben voor dezelfde denkfout, houd ik de mogelijkheid open dat uitspraken als 'nieuwkomers die ons verachten' meer van doen hebben met de situatie dan met persoonlijke idiotie.)

Het gevaar van de fundamentele attributiefout is dat je gemakkelijk onbewust zo slecht gaat denken over het karakter van 'de ander' dat je geen nuance meer ziet. Zo ook in en na het Zwarte Pietendebat.

Wie goed luisterde, had bijvoorbeeld Debat op 2-gast Akwasi horen­­ zeggen dat hij volgend jaar met plezier Zwarte Piet komt spelen­­, mits de Goedheiligman wordt bijgestaan door een stel schoorsteenvegers met strepen roet op het gezicht - een compromis dat prima past binnen het Sinterklaasverhaal. In mijn oren klinkt dat niet als iemand die een zedendelict beraamd tegen een van de meest gekoesterde tradities van Nederland.

Pim Fortuyn keerde zich negen jaar geleden tegen demonisering. Op rechts is vooral de bijbehorende slachtofferrol blijven hangen: Geert Wilders beschuldigt zijn tegenstanders­­ er nog steeds te pas en te onpas van. Maar wie een zwart persoon die moeite heeft met een Nederlandse deeltraditie wegzet als veroveraar of verkrachter, demoniseert ook. En daar is nog nooit iemand beter van geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden