'Fanatieke vogelaars kennen financieel weinig grenzen'

Vogelaars bij Naarden. Ook beginners hebben soms apparatuur waar je een auto van zou kunnen kopen.Beeld Hollandse Hoogte

Vogelen is plots enorm populair, en lang niet meer alleen bij mannen in groene boswachterspakken. Dat leidt soms tot taferelen die je eerder bij speelgoedrages zou verwachten.

Vorig jaar januari streek in een tuin in het Noord-Hollandse Hoogwoud een roodkeelnachtegaal neer. Het beestje, afkomstig uit Siberië, was verdwaald. Hij had moeten overwinteren in Zuidoost-Azië, maar was in plaats daarvan in Nederland terecht gekomen. In een afgesloten tuin. Met zijn foto op internet.

Binnen een half uur stond de eerste vogelaar aan de schutting. Dat werden er al snel tien, toen vijftig. Uiteindelijk vormde zich een chaotische meute van meer dan honderd. Vooral mannen, licht in paniek. Want achter die schutting zat ‘de heilige graal’ die ze zo graag ‘in de tas’ wilden doen; hem bijschrijven op hun zogenoemde life list, de lijst van vogels die ze hebben waargenomen.

Toen bedacht Hanneke de Boer, de bewoner, iets slims. Prima, al die mensen die de nachtegaal wilden zien. Maar dan wel betalen: 5 euro (deels voor een goed vogeldoel) om de woonkamer in te mogen om van achter het raam de dwaalgast af te kunnen vinken. De buurman rook ook zaken, hij verkocht koffie aan de vogelaars. Ook de dag erna kwamen honderden mensen langs, zelfs uit Frankrijk en Duitsland. Ze betaalden allemaal, dus het was jammer dat het beestje na twee dagen een struik buiten de binnentuinen koos.

Achteraf hadden die mensen best dertig euro kunnen vragen, denkt Thomas van der Es, boswachter van Staatbosbeheer in de Biesbosch en destijds ook een van die opgewonden mannen in de menigte in Hoogwoud. “Fanatieke vogelaars kennen financieel weinig grenzen”, zegt hij.

Wanneer komt de adelaar?

Dat merkt Van der Es ook in de Biesbosch, waar het aantal vogelaars alleen maar toeneemt. Dagelijks staan er tientallen mensen voor het visarendnest te wachten om het dier te kunnen zien, of nog beter, vast te kunnen leggen. Van de spullen die ze soms bij zich hebben, zou je een auto kunnen kopen. Verstand van vogels hebben ze alleen lang niet altijd. “Vorig jaar nog. Een man met camera met een 600 millimeter lens van minimaal tienduizend euro om zijn nek sprak me aan bij het nest van de visarend. ‘Wanneer komt de adelaar?’ wilde hij weten.”

Soorten als de zeearend en de visarend – in de Biesbosch beide aanwezig – gelden als instapmodel voor beginners, weet Van der Es. “Je ziet een grote groep die getriggerd wordt door de grote roofvogels.” Daarna zijn ze verkocht aan het vogelen.

En daar zit handel in, merkte Klaas de Jong twee jaar geleden. Hij organiseert met zijn jonge bedrijf Calidris vogelsafari’s op Texel. Aanvankelijk maakte hij zich zorgen of zijn droom van de safari per bus wel financieel haalbaar zou zijn. Maar nadat hij op televisie kwam als vogelaar in het programma ‘In de ban van de condor’ zette hij de stap. “Ik dacht: ik krijg bekendheid. Als het nu niet lukt, lukt het nooit.’”

Zijn zorg bleek onterecht. Het is booming business om groepen beginnende vogelaars rond te leiden, zegt De Jong. Zijn klanten zijn overwegend ‘geïnteresseerde leken’. Ook ziet hij veel 65-plussers die nu weer tijd hebben.

De aandacht die er voor vogels in de media is, vergroot het aantal mensen dat aan het vogelen slaat, denkt De Jong. Hijzelf krijgt nog steeds geregeld klanten die hem kennen van ‘In de ban van de condor’, een programma waarmee de EO natuurdocumentaires nog verder populariseerde. Maar ook de vogels zelf krijgen zo meer bekendheid. Alleen maar goed, vindt De Jong. “Hoe meer mensen in contact komen met de natuur hoe beter. Als je ziet hoe beroerd het gaat met de weidevogels… Neem een vogeltje als de veldleeuwerik, die hoorde je vroeger overal. Nu niet meer. Ten opzichte van de jaren zeventig zijn het er 97 procent minder. Zo lang als wij het oké vinden dat iedere akker volledig bebouwd en besproeid wordt met rommel, gaat het niet beter. Maar als steeds meer mensen zich realiseren dat vogels tof zijn, komen ze er beter voor te staan.”

Vogelbingo

Dat hoopt ook de Vogelbescherming. Ook die ziet het aantal mensen dat in vogels geïnteresseerd is toenemen. Volgens woordvoerder Lars Soerink worden de vogelaars bovendien steeds jonger. “De man in het groene pak met baard is echt verleden tijd. Vogelen is salonfähig geworden, ook omdat het delen van waarnemingen via internet steeds makkelijker wordt.”

Handig springt de Vogelbescherming daarop in, met de verkoop van vogeldeterminatieboeken (vogels in het algemeen maar ook over ‘de uil’, ‘de ijsvogel’ etc) en cd’s met vogelgeluiden om ze te leren herkennen. Recent kwam zelfs een vogelbingospel uit. Alles om de drempel maar zo laag mogelijk te maken. “We proberen de beginnende vogelaar zo veel mogelijk te faciliteren, maar er was een gebrek aan hulpmiddelen. Die zijn we dus gaan ontwikkelen. Nu is daar een markt voor, twintig jaar geleden raakten we dit soort spullen aan de straatstenen niet kwijt.”

Jammer alleen dat al die nieuwe vogelliefhebbers niet lid worden. Soerink: “Maar dat heeft te maken met de trend dat mensen niet snel lid worden van een goed doel. Ze hoppen eerder van goede zaak naar goede zaak.”

Maar wordt het nou dringen op de vogeltelpunten en uitkijkplaatsen? Ja en nee, zegt boswachter Van der Es. Duizenden mensen hebben vanaf het uitkijkpunt de Biesbossche zeearenden bekeken. En ook de telpunten zijn naar zijn idee twee tot drie keer drukker dan pak ‘m beet tien jaar geleden. Om hordes vogelaars te voorkomen hangen natuurorganisaties lang niet iedere bijzondere (broed)vogel meer aan de grote klok. Maar dringen in het buitengebied? Welnee, denkt Van der Es. “Vogels voeren me soms naar plekken zoals in Hoogwoud, maar veel vaker nog kom ik niemand tegen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden