Fanatieke advocaten breken pantser Big Tobacco

Wat is er toch aan de hand in de VS? Sinds 1954 proberen stervende rokers of hun nabestaanden met schadeclaims de tabaksindustrie op de knieën te krijgen. Nimmer lukte het door de gepantserde verdedigingslinies van de sigarettenmakers te breken. Nu gaan plots de kluisdeuren van Joe Camel en The Marlboro Man wagenwijd open. Er moet aardig wat in kas zijn. Ze hebben meer dan veertig jaar kunnen sparen.

Opmerkelijk is het wel, die totale overgave. De hele bedrijfstak is met de pootjes omhoog op de rug gaan liggen. Tot dit voorjaar was het adagium onverkort: ons kunnen geen verwijten worden gemaakt, wij hebben altijd met open vizier ons werk gedaan: het maken en verkopen van sigaretten. Wat is er stiekem aan onze activiteiten, vroeg de bedrijfsjurist van RJR Nabisco, Daniel Donahue? Wat hielden wij verborgen? Niets. “Wel hebben we de afgelopen veertig jaar de teer- en nicotinegehalten van sigaretten met zestig procent teruggebracht.” Roken is een risico dat bij het leven hoort, net als autorijden en wintersport. Er kan altijd wat mis gaan, maar wij gaan daar niet voor betalen.

Krachtige taal. Maar de woorden van Donahue waren amper genoteerd, of de gezamenlijke producenten, zijn baas incluis, sloten een megadeal met een groot aantal staten die de extra kosten voor gezondheidszorg aan (onverzekerde) zieke rokers vergoed wilden zien. De industrie was bereid honderden miljarden guldens te betalen, in ruil voor vrijwaring van slepende en geldverslindende rechtszaken. Maar de deal is nog niet rond. President Clinton en het Amerikaanse Congres moeten zich er nog over uitspreken. Het is niet zeker of zij de megadeal zullen goedkeuren.

Sinds afgelopen weekeinde geldt Florida als de echte winnaar, mét Mississippi (dat sinds deze zomer al een cheque van zo'n acht miljard verzilverde). Florida besloot net als Mississippi de reeds in gang gezette juridische procedure tegen de industrie gewoon voort te zetten, want je weet immers maar nooit wat Washington gaat beslissen.

Op 1 augustus begon in Florida de selectie van de jury voor een proces. Vorige week woensdag meldde de industrie zich om te praten over een schikking buiten de rechter om. En drie dagen later haalde Florida de buit binnen: Big Tobacco betaalt 23 miljard gulden. Bovendien zal de industrie geen reclame meer maken op billboards op straat en de verkoop van sigaretten op plaatsen waar jongeren komen, stopzetten.

Texas, ook lid van de 'megaclub', is de volgende. Dertig miljard wil de staat zien. Op 29 september begint de selectie van de jury. Waarnemers denken dat de tabaksindustrie ook hier zal aansturen op een schikking.

De advocaten van de tabaksindustrie krijgen het nóg drukker. Na Texas staat Minnesota op de rol. In januari begint de rechtszaak, maar 'we staan open voor een aanbod van de industrie', liet de minister van justitie van deze staat, Hubert Humphrey III, gisteren weten.

Tussendoor spelen tal van andere rechtszaken, waarvan de status inmiddels niet helemaal duidelijk is. Nogal wat particulieren hebben processen aangespannen, maar ook beroepsgroepen, zoals cabinepersoneel van vliegtuigen die door het meeroken ziek zijn geworden. Pennsylvania heeft zelfstandig, los van de 'megadeal' dus, de industrie aansprakelijk gesteld voor de kosten voor gezondheidszorg.

De echte buit van de tabaksoorlog gaat uiteindelijk naar één uiterst fanatieke beroepsgroep: de in schadeclaims gespecialiseerde advocaten. Zij strijken enorme sommen op voor hun juridische adviezen. “En ze zullen gewoon doorgaan”, voorspelde RJR's huisadvocaat Donahue onlangs. “Ze hebben al lang andere industrietakken op het oog. Iedereen die denkt dat wij de laatsten zijn op hun lijstje, is buitengewoon naïef. Voor die lui is het gewoon een spelletje. De advocaat van Florida kreeg onlangs de vraag waarom hij de tabaksindustrie aanpakte en niet de drankindustrie. Zijn antwoord was: je kunt ze niet allemaal in één keer vervolgen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden