Familiewaarden zijn belangrijk in Polen, dus knijpt de regering bij huiselijk geweld een oogje dicht

Demonstranten in Bydgoszcz, Polen eisen bij de gemeenteraad een duidelijke stellingname tegen huiselijk geweld nadat een van de raadsleden zijn vrouw had mishandeld.Beeld Getty Images

Onder druk van de kerk treedt de Poolse regering minder hard op tegen huiselijk geweld. Om de familiewaarden te beschermen.

Het gezin is heilig. Dat vindt de katholieke kerk in Polen. En ook de rechtse Poolse regering wil dat de overheid zich zo min mogelijk bemoeit met het gezinsleven. Wie zijn vrouw één keer een pak rammel geeft, wordt niet vervolgd als pleger van huiselijk geweld, zo stelde de regering vorige maand voor. En als het slachtoffer niet zelf instemt met aangifte, gaat de dader vrijuit.

“Dat zou in de praktijk betekenen dat minder gevallen als geweldsdelict worden erkend”, zegt Urszula Nowakowska, voorzitter van het Centrum voor Vrouwenrechten. Ze was verrast door het wetsontwerp dat vlak voor de jaarwisseling plotseling op een regeringswebsite verscheen en is nu opgelucht dat het net zo abrupt weer verdween. Premier Mateusz Morawiecki trok het voorstel in, om de storm van protest voor te zijn.

Het incident illustreert het dilemma van de conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Aan de ene kant is er de katholieke kerk die PiS informeel steunt. Aan de andere kant poten-tiële PiS-stemmers die niet willen dat de partij aan het handje van de kerk loopt.

Echtscheiding

De kerk wil voorkomen dat geweld leidt tot echtscheiding. “Een ‘echte’ Poolse vrouw verdraagt alles wat het lot – en haar man – haar brengen, inclusief blauwe plekken en botbreuken”, zo vatte het blad Kultura Liberalna – geen vriend van de kerk – de consequenties samen.

PiS vermijdt een politieke confrontatie over het onderwerp en voert geruisloos beleid. Onder meer door de subsidiekraan dicht te draaien. Het Centrum voor Vrouwenrechten dat al ruim twintig jaar slachtoffers van geweld helpt, verloor de helft van zijn budget. Bijna alle steunpunten in de provincie zijn opgeheven, vertelt directeur Nowakowska, en de vier overgebleven vestigingen kunnen minder doen. In Warschau krijgt het centrum jaarlijks tienduizend telefoontjes en komen vijftienhonderd vrouwen langs voor hulp. “Toen we nog subsidie kregen van het ministerie van justitie waren dat er twee- tot tweeënhalf duizend.”

In plaats daarvan kunnen slachtoffers van geweld terecht bij de kerk. “De meeste opvangcentra voor hulp aan vrouwen die slachtoffer zijn van geweld, zijn van de kerk”, constateerde het katholieke blad Gosc Niedzielny trots. “Zij doen hun werk in stilte.”

Anti-geweldsconventie

Geruisloos is ook de manier waarop de regering de anti-geweldsconventie van de Raad van Europa uit 2011 naar de prullenbak verwijst. Ook hier laveert PiS tussen kerk en electoraat. Polen ratificeerde de conventie in 2015 vlak voordat PiS aan de macht kwam. Onder protest van de kerk. Volgens de bisschoppen wijst de conventie ten onrechte religie en traditionele gezinsverhoudingen aan als bronnen van huiselijk geweld. Bisschop Ignacy Dec noemde namens zijn vakbroeders het document ‘een grote bedreiging voor natuurlijke en algemeen menselijke waarden’.

De conventie bevat vooral concrete maatregelen om slachtoffers te beschermen. De politie kan bijvoorbeeld direct huisarrest opleggen aan daders. En een slachtoffer mag niet worden gedwongen tot bemiddeling. Ook de definitie van verkrachting wordt ruimer: centraal staat onvrijwilligheid en niet, zoals in de Poolse wet, ‘misleiding’ of ‘geweld’.

PiS wilde aanvankelijk Polen terugtrekken uit de conventie, maar deinsde terug voor de ophef. Vandaar dat de partij een andere strategie koos, die bondig werd samengevat door de aan PiS gelieerde president, Andrzej Duda: “Gewoon niet toepassen”.

Meer of juist minder geweld dan elders?

De cijfers over huiselijk geweld in Polen lopen sterk uiteen. Pro-regeringsbronnen verwijzen graag naar onderzoek van het Europese Agentschap voor Basisrechten uit 2014 onder 42.000 Europese vrouwen: van de Poolse vrouwen heeft 19 procent met fysiek geweld te maken, het laagste percentage in Europa. Katholieke landen scoorden beter dan Noord-Europa.

Een jaar later kwam de stichting Ster, die opkomt voor gelijkberechtiging van vrouwen, met heel andere cijfers op basis van enquêtes met 451 Poolse vrouwen: 88 procent zei te zijn geslagen, 22 procent verkracht en 23 procent geconfronteerd met een poging tot verkrachting.

“Verschillen in methodologie en cultuur”, verklaart Urszula Nowakowska van het Centrum van Vrouwenrechten. “In Noord-Europa is het bewustzijn groter en de drempel om aangifte te doen lager.” Hoe zit het dan in Polen? “Wij schatten dat een derde van de vrouwen te maken krijgt met een vorm van geweld.”

Lees ook: 

Warschau wil een strengere abortuswet, maar het gros van de Polen wil daar niets van weten

De Poolse kerk eist dat regeringspartij PiS een strengere abortuswet invoert. Maar daar zitten kiezers niet op te wachten.

Een corrigerende tik moet kunnen in Rusland

Huiselijk geweld is een groot probleem in Rusland. Er lag een strenge wet, maar die wordt deels teruggedraaid. Om de traditionele familiewaarden te beschermen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden