Familie zoekt door IS vermoorde yezidi's in het zand

reportage | Deskundigen dringen aan op onderzoek en bescherming van massagraven

Vol in het zicht van de islamitische terreurbeweging Islamitische Staat (IS), ligt bij de Iraakse stad Sinjar een massagraf. Zo dichtbij, dat een lokale cameraploeg die het na de recente bevrijding ontdekte graf filmde, dekking moest zoeken voor IS-mortieren.

De viskweekvijver achter het technisch instituut net buiten Sinjar is volgestort met zand, en het duurt even voor het oog daarin de kleding en stukjes van menselijke botten onderscheidt.

Hier kunnen wel achthonderd mensen in liggen, zegt kapitein Ahmed Osman van de Koerdische peshmerga-troepen die Sinjar half november heroverden. Officiële schattingen gaan uit van zeker tachtig slachtoffers.

Dit is een van de grootste van de zeker zestien massagraven die tot nog toe in het recentelijk bevrijde gebied zijn ontdekt. Op basis van verklaringen van ooggetuigen wordt aangenomen dat hier vooral de lijken liggen van oudere yezidi-vrouwen - vrouwen die IS niet kon gebruiken als seksslaaf voor de strijders.

De slachtoffers waren vermoedelijk afkomstig uit het dorp Kocho, waar IS een week na de bezetting van Sinjar in augustus 2014 mannen en vrouwen afvoerde, en alle mannen ter plekke doodschoot. Die graven zijn nog niet ontdekt, omdat Kocho nog in handen is van IS.

Familieleden zijn hier al komen zoeken naar hun geliefden. "Maar ze herkenden ze niet. Er zijn alleen botten over, en veel yezidi-vrouwen droegen ongeveer dezelfde kleding", zegt de kapitein op de rand van de voormalige vijver. Zijn mannen bewaken het graf tegen verdere schendingen, en het is gemarkeerd met een wit lint. "We laten het alleen zien aan de pers," zegt hij.

Deskundigen maken zich zorgen over dit soort schendingen. De graven moeten worden onderzocht om vast te stellen wie erin liggen, maar ook hoe ze gestorven zijn, stelt ook Andrew Slater, die het documentatieteam van de Yazda-organisatie in de Koerdische stad Duhok, leidt dat onderzoek doet naar de misdaden onder IS in Sinjar.

In afwachting daarvan moeten ze worden beschermd, zegt hij. "Dat graf bij het technisch instituut is een van de weinige dat is gemarkeerd en wordt beschermd door de peshmerga."

Een speciale Koerdische overheidscommissie verzamelt gegevens om te bewijzen dat er sprake is van een genocide tegen de yezidi's. Die moet alle graven ten minste voorzien van afscheidingslint, vindt Slater. "Een rol daarvan kost hooguit 25 dollar." En ze moet dringend peshmerga-strijders informeren, "want die hebben op verschillende plaatsen bewijsmateriaal opgeraapt, zoals kogels en botten."

Volgens rechter Ayman Mustafa van die commissie zijn geldgebrek en het ontbreken van een duidelijk mandaat de redenen waarom zijn forensische teams nog niet aan het werk zijn gegaan. Hij somt zestien plaatsen op waar graven zijn gevonden. Op een aantal daarvan zijn botten verspreid geraakt door dieren omdat de lichamen ondiep lagen of helemaal niet waren begraven. Een aantal liet hij al van lint voorzien.

"Meestal gaan onze teams af op informatie van ooggetuigen en slachtoffers", vertelt hij. De commissie heeft duizenden getuigenissen genoteerd over misdaden van IS, ook over locaties van massagraven. "Overlevenden in Kocho hebben ons informatie gegeven over vier locaties daar."

Hij erkent dat er meer graven zijn dan hij weet, zoals dat van broers en neven van Jameel Cheddo, een yezidi die via de telefoon in Koerdistan bericht kreeg dat hun lichamen bij hun huis in Sinjar gevonden waren. Ter plekke melden troepen dat yezidi's de menselijke resten hebben opgehaald van familieleden die thuis in Sinjar waren gedood.

Als de forensische teams aan het werk gaan, krijgen ze te maken met het gevaar van raketten als IS nog dichtbij zit, en van explosieven die in de graven zijn geplaatst. "Daar bovenop zal het maanden duren voor we alle lichamen hebben genummerd, laat staan geïdentificeerd. En soms hebben we geen DNA ter vergelijking, omdat niemand van de familie het heeft overleefd."

undefined

Genocide op yezidi's

Toen IS in augustus 2014 de strategisch belangrijke Iraakse provincie Sinjar veroverde - waardoor de groepering haar hoofdkwartier in Mosul met de Syrische stad Raqqa kon verbinden - ontvoerde het bijna 6000 yezidi's. Meer dan de helft waren vrouwen die de jihadisten merendeels als seksslaven gebruikten.

Van de ontvoerden wist een derde het afgelopen anderhalf jaar te ontsnappen. Hoeveel yezidi's bij de intocht van IS zijn vermoord zal pas duidelijk zijn als alle massagraven zijn ontdekt en onderzocht. Yezidi's stellen dat er sprake is van genocide, en proberen internationaal erkenning te krijgen voor die claim door bewijzen en getuigenverklaringen te verzamelen. Het US Holocaust Memorial Museum heeft de misdaden al als zodanig bestempeld en de Amerikaanse president Obama overweegt dat ook te doen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden