De Penitentiaire Inrichting Vught

Hulpverlening

Familie van gedetineerden kan nergens terecht met praktische en psychische problemen

De Penitentiaire Inrichting VughtBeeld Brunopress

Familieleden van gedetineerden kampen vaak met grote emotionele en praktische problemen, maar worden hierin nauwelijks ondersteund. Ze raken in een isolement en weten niet waar ze met hun vragen terechtkunnen, zeggen hulpverleners.

Er is weinig begrip voor de impact van detentie op de familieleden van een dader, vindt Hans Barendrecht. Hij is directeur-bestuurder van Gevangenenzorg Nederland, een christelijke organisatie die (ex-)gevangenen en tbs-patiënten ondersteunt en ook hun familieleden bijstaat.

Familieleden van daders worstelen met praktische problemen zoals financiën en huisvesting, maar bovenal met schuld- en schaamtegevoelens, loyaliteitsconflicten en psychische problemen. Vooral als het gaat om geruchtmakende misdrijven, ziet de organisatie.

Een loket voor simpele vragen

“Je zou willen dat er een landelijk hulpverleningsloket is waar ze terecht kunnen. Zoiets als Slachtofferhulp, maar dan voor familie van daders. Het begint vaak al bij de simpele vraag: waar zit mijn geliefde? Er is de eerste dagen na de arrestatie soms geen manier voor de familieleden om te achterhalen of en waar hun familielid gevangen zit.”

Vrijwilligers van Gevangenenzorg Nederland helpen jaarlijks 360 zogenoemde ‘achterblijvers’. “Maar Nederland telt tienduizend gedetineerden. Ik maak me geen illusies: duizenden familieleden hebben grote problemen thuis”, zegt Barendrecht. Hij zou het toejuichen als de overheid meer voor deze groep zou doen. “De groep is te groot om over te laten aan organisaties zoals wij. Ik moet er niet aan denken dat alle achterblijvers ons en masse zouden weten te bereiken. Dat zouden we niet aankunnen.”

Luisteren zonder te oordelen

De vrijwilligers van Gevangenenzorg Nederland praten telefonisch met de familieleden, bij sommigen gaan ze op huisbezoek en houden jarenlang contact. Een van de belangrijkste taken is een luisterend oor bieden zonder te oordelen, zegt Barendrecht. “We doen de meest basale dingen, we denken mee, geven advies, maar we kunnen niet alle problemen oplossen. Als er trauma is of psychische nood, verwijzen we door naar bijvoorbeeld maatschappelijk werk buiten onze organisatie.”

Maar reguliere hulpverleners schieten vaak tekort, ziet Winie Hanekamp, operationeel manager van Expertisecentrum Kind, dat advies en scholing geeft aan hulpverleners en familie over steun aan kinderen van gedetineerden. “Áls er in opleidingen voor hulpverleners al aandacht is voor de invloed van detentie, dan richt die zich vooral op de dader. Als familie tel je niet mee – tenzij je onderdeel bent van het delict. Er is ook nog weinig onderzoek gedaan naar hoe de familie het best kan omgaan met een gedetineerd familielid.” Naast het onderzoeks- en lobbywerk adviseert het centrum jaarlijks ongeveer tachtig mensen, zowel familieleden van daders als hulpverleners. “Ik weet dat de vraag veel groter is.”

‘Het stigma is enorm’

Ook al is de oproep voor extra hulp mogelijk pijnlijk voor nabestaanden van slachtoffers van misdrijven, toch is meer ondersteuning zinvol, vinden hulpverleners. Familieleden zijn de belangrijkste partij als het gaat om een succesvolle terugkeer in de samenleving van de gedetineerde, zegt ex-gevangenisdirecteur Frans Douw. “En toch worden zij niet betrokken bij beleid, hun stem wordt nergens gehoord. Ze praten niet mee over de reïntegratieplannen van hun familielid, of over bezoekfaciliteiten in de gevangenis.” In zijn Stichting Herstel en Terugkeer heeft Douw veel contact met ‘achterblijvers.’ “Het stigma is enorm. Ze worden gezien als verlengstuk van de dader. Kinderen worden gepest, mensen worden verstoten door vrienden en andere familie.”

Ook de moeder en zus van de veroordeelde Michael P. worstelen met schuldgevoelens, psychische problemen en stigma. Michael P. verkrachtte en vermoordde in 2017 de 25-jarige Anne Faber. Hij werd hiervoor in 2018 veroordeeld tot 28 jaar cel en tbs met dwangverpleging. “Voor de slachtoffers is er Slachtofferhulp, de familie van het slachtoffer heeft een familierechercheur, daders hebben een advocaat die hun belangen behartigt”, zegt moeder Heleen. “Voor de familie van de dader is er niets.” In Trouw vertelt zij met haar dochter vandaag voor het eerst over hun ervaring als familie van een dader.

Lees ook:

Moeder en zus van Michael P. doorbreken het stilzwijgen: ‘Hij heeft het gedaan, maar wij moeten het oplossen’

Jarenlang zwegen de moeder en zus van Michael P. en meden de publiciteit. Nu willen zij hun verhaal vertellen. Niet het verhaal van Michael P., noch het verhaal van Anne Faber. Dit is het verhaal van de familie van een dader.

Brief van de hoofdredacteur: De andere kant van een misdrijf

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden