Falen, een bestseller/Japan

Vergeet de novellen met romantische helden of de pakkende thrillers - als het op boeken aan komt, gaan de Japanners vandaag de dag het liefst in een hoekje zitten met werken over hun eigen tekortkomingen.

'Lessen uit falen' is favoriet onder zakenlieden die de recessie moe zijn. Op de tweede plaats komt het boek met de botte titel 'Japans tekortkomingen'. Voor iets eleganters kan men zich verdiepen in 'De essentie van de tekortkomingen van dit land'. De Japanners hebben genoeg redenen zich niet al te vrolijk te voelen. De economie zit vast in de ergste recessie sinds vijftig jaar. Maar de hausse in 'crisisliteratuur' heeft diepere wortels: de Japanse hang naar het vergelijken van het eigen land met het Westen, vooral de Verenigde Staten. In de jaren tachtig was iedereen er nog van overtuigd dat Japan de rijkste landen van de wereld kon evenaren en verslaan. Maar nu hebben velen geconcludeerd dat Japan achterloopt. “Sinds het begin van de jaren negentig voelen de mensen dat er iets mis is met Japan”, zegt Yasuo Ueda, literatuursocioloog aan de Sophia Universiteit van Tokyo.

De recente boeken schrijven de problemen van het land toe aan tekortkomingen in het Japanse karakter: het gebrek aan verbeeldingskracht en het onvermogen om te stellen en logisch te denken. En om indruk te maken leggen ze een stevig verband met het meest overweldigende falen dat knaagt aan het breekbare ego van de Japanners: de catastrofale, verpletterende nederlaag in de Tweede Wereldoorlog.

In 'Lessen uit falen', waarvan per maand bijna 30 000 exemplaren over de toonbank gaan, betoogt de econoom Kimindo Kusaka dat de onbekwaamheid van de Japanse regering en haar onvermogen zich te richten op de sterke punten van het land hebben geleid tot zowel tot de militaire nederlaag van vijftig jaar geleden als tot de economische nederlaag van nu. Kusaka wijst op het gevechtsvliegtuig 'Zero', waarover Japan veel ophef maakte. Aanvankelijk een briljante technologische innovatie, maar de Japanse uitvinding werd al gauw ingehaald door meer geavanceerde Amerikaanse wapens. “Je kunt hetzelfde zeggen over de banken en de verzekeringsmaatschappijen”, aldus Kusaka. “We zullen ons nu aanpassen en herstellen, maar daarna komen de Amerikanen weer met iets nieuws.”

In 'Japans tekortkomingen' zegt de filosoof Kenichi Matsumoto dat Japan gedoemd is steeds dezelfde fouten te maken tot het land zich verzoent met de oorlogsnederlaag. Na de oorlog heeft Japan nooit hoeven nadenken over zijn tekortkomingen omdat niet de Japanners, maar de Amerikaanse bezettingsmacht een nieuwe grondwet schreef en oorlogsmisdadigers vervolgde. “Japan moet naar de essentie van zijn eigen tekortkomingen in het verleden kijken en nadenken over wat er destijds had moeten gebeuren. We moeten zelf onze richting bepalen”, zegt Matsumoto.

De crisisboeken beperken zich niet tot het doorzeuren over het verval van Japan, maar trachten ook uitwegen te bieden. Volgens de schrijvers heeft het oude systeem afgedaan en moeten er nieuwe manieren van handelen worden toegepast en nieuwe manieren van denken. Een radicale ommezwaai is niet ondenkbaar. Japan is tegen het einde van de negentiende eeuw snel veranderd van een feodaal, achterlijk land tot een militaire supermacht naar Europees voorbeeld. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het land in hoog tempo van een militaristische staat in een democratie en een economische reus.

De huidige belangstelling voor het eigen falen betekent omzet voor de uitgeversbranch in Japan. Hoewel geen van de drie genoemde crisisboeken in de landelijke top-tien staan, is het genre sterk in opkomst. Op een achternamiddag verdringen vele mannen in pakken zich in de boekenkiosk van het station in Tokio voor de planken waarop titels staan als 'De Japanse crisis' en 'De nulgroei-economie van Japan'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden