Facebook plaatst gecensureerde Vietnamfoto terug na kritiek

Aftenposten-hoofdredacteur Espen Egil Hansen met de voorpagina van de krant van vandaag.Beeld EPA

Een van de grootste Noorse kranten, Aftenposten, heeft de aanval geopend op Facebook, en met succes. In een open brief aan Facebook-baas Mark Zuckerberg, vandaag pontificaal op de voorpagina, protesteert het dagblad tegen de censuur en het 'machtsmisbruik' van de dominante Amerikaanse sociale-media-gigant. Onder deze druk ging Facebook vrijdagavond door de bocht.

Aanleiding is een 'blootfoto' die volgens Facebook moest worden verwijderd omdat hij niet door de beugel kon. Het betreft de beroemde zwart-wit-foto van een naakt Vietnamees meisje dat door napalm is getroffen, in 1972 gemaakt door Nick Ut. De krant plaatste de iconische afbeelding woensdag bij een artikel van de Noorse schrijver Tom Egeland, over foto's die de geschiedenis van de oorlogsvoering hebben veranderd.

De foto verscheen ook op de Facebook-pagina van de krant. Dat kon niet, meldde het Hamburgse Facebook-filiaal in een mail aan de krant. De foto moest zo snel mogelijk van de site af omdat hij in strijd zou zijn met Facebooks 'richtlijnen voor de community'. Die regels verbieden het tonen van geslachtsdelen en volledig ontblote billen. Er rust ook een taboe op borsten waarvan de tepel zichtbaar is. Foto's van vrouwen die de borst geven of die het litteken van een geamputeerde borst tonen, staat Facebook wel toe.

Nog voordat de krant op de waarschuwing kon reageren, haalde Facebook de foto en het artikel woensdag zelf weg. Dit overkwam ook schrijver Egeland op zijn persoonlijke Facebook-pagina. Hij probeerde het stuk daarna vier keer te herplaatsen, met als resultaat dat Facebook zijn account een dag lang blokkeerde.

Lees verder onder de foto.

De foto van de 9-jarige Kim Phuc, die naakt en overdekt met brandwonden wegrent na een napalmaanval tijdens de Vietnamoorlog. Het beeld van AP-fotograaf Nick Ut werd bekroond met een Pulitzerprijs en opende de ogen van veel Amerikanen voor het leed dat de Vietnamoorlog aanrichtte.Beeld AP

Sovjet-achtige censuur
De hoofdredacteur van Aftenposten, Espen Egil Hansen, heeft geen goed woord over voor deze 'Sovjet-achtige censuur'. In zijn open brief schrijft hij 'boos, verbijsterd en bezorgd' te zijn omdat 'het belangrijkste medium ter wereld' de vrijheid 'op autoritaire wijze' aan banden legt. Hij krijgt bijval van de Noorse, centrum-rechtse premier Erna Solberg. Zij vindt het op zich goed dat Facebook strijdt tegen kindermisbruik, maar er moet volgens haar geen barrière ontstaan voor open debat en voor de vrijheid van meningsuiting. Solberg plaatste de foto gisteren op haar eigen Facebook-pagina, waar hij ook werd verwijderd.

Het Noorse Persbureau dreigde met maatregelen tegen Facebook. De organisatie heeft de beheerders van het grote Noorse oliefonds gevraagd om te onderzoeken of het, op ethische gronden, zijn investering uit Facebook kan terugtrekken. Met een bedrag van twee miljard dollar bezit het fonds grofweg een half procent van Facebook.

Het sociale-media-bedrijf erkent dat de gecensureerde foto 'iconisch' is en dat zijn eigen regels soms wat rücksichtslos worden toegepast. Maar Facebook vraagt ook om begrip. Het is nu eenmaal lastig de juiste balans te vinden tussen het beschermen van de vrije meningsuiting en het garanderen van een 'veilige, respectvolle ervaring' van Facebook-gebruikers uit alle delen van de wereld, aldus het bedrijf in een verklaring.

Door de bocht
Maar geconfronteerd met de Noorse druk ging Facebook vrijdagavond alsnog door de bocht, en besloot dat de foto van het 'napalmmeisje', zoals de foto bekend is komen te staan, toch mag worden gedeeld.

In een verklaring op de nieuwssite Recode zegt Facebook dat het opnieuw naar de zaak heeft gekeken en nu 'het historische en globale belang erkent van de foto die een bijzonder moment in de geschiedenis vastlegt'. Het bedrijf zal de foto's terugzetten op plekken 'waarvan het weet dat hij is weggehaald'.

Lees verder onder de foto.

De kleine zeemeermin in Kopenhagen. Een foto van dit standbeeld werd in eerste instantie ook niet getolereerd op Facebook.Beeld Flickr/Ignacio Garcia.

Zeemeermin te naakt
Facebook krijgt de laatste tijd vaker kritiek op zijn censuur. Zo heeft een Franse gebruiker het bedrijf voor de rechter gedaagd omdat het een foto van het schilderij 'L'Origine du monde' (een close-up van het vrouwelijk geslachtsdeel) van Gustave Courbet had weggehaald. En begin dit jaar ontstond er ophef in Denemarken toen een parlementariërs het beroemde beeld van de zeemeermin uit Kopenhagen niet mocht tonen wegens een teveel aan 'naakte huid'.

De kritiek op Facebook spitst zich overigens niet alleen toe op de strikte blootregels, maar ook op stiekeme politieke sturing. Zo zou het bedrijf in de Verenigde Staten bedrijf rechtse meningen van conservatieve politici hebben weggedrukt uit nieuwsselecties. In een reactie op deze beschuldiging laat Facebook de selectie van berichten sinds vorige maand niet meer maken door redacteuren, maar door een objectief algoritme.

Toch groeit de weerstand tegen het bedrijf, dat een steeds dominantere positie inneemt als informatie- en nieuwskanaal. Als doorgeefluik snoept het meer en meer advertentie-inkomsten weg bij media die de eigenlijke inhoud van de berichten leveren. Facebook heeft inmiddels ruim 1,7 miljard maandelijkse gebruikers. In de Verenigde Staten krijgt 44 procent van de volwassenen zijn nieuws al voornamelijk via Facebook. De ondoorzichtige selectie van het bedrijf baart critici daarom des te meer zorgen.

Onder de gealarmeerden is ook de voormalig hoofdredacteur van de The Guardian. Die maakte vorige week bekend dat deze Britse krant het afgelopen jaar inkomsten van 20 miljoen pond aan Facebook is kwijtgeraakt. "Ze pikken al ons geld in", klaagde hij in de Financial Times, "en ze gebruiken algoritmes waar we niets van begrijpen." Achter de onenigheid over de blote borsten schuilt kortom een gevecht om politieke invloed en harde pegels. De strijd tegen Facebook zal daarom eerder heviger worden dan luwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden